ولایت تکوینی ملائکه

همین‌طور تربیتی که در ما قرار دارد، [تجلی] اسم مربّی است؛ زیرا «رَبّ» یکی از اسماء پروردگار است و اوست که مخلوقات را تربیت می‌کند و پرورش می‌دهد: ﴿رَبُّنَا الَّذِي أَعْطَىٰ كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدَىٰ﴾.¹ ﴿أَعْطَىٰ﴾ یعنی او موجودات را رها ننمود و مهمل نگذاشت، بلکه بعد از خلق و ایجاد، آنها را هدایت فرمود.

افاضۀ مستمرّ اسماء و صفات خدا به تمام موجودات

در اینجا حضرت موسی علی نبینا و آله وعلیه السلام نفرمود: «پروردگار ما کسی است که به انسان خلقت خاصّ خودش را بخشیده است»؛ همچنین نفرمود: «به انسانِ مؤمن خلقت خاصّ خودش را بخشیده است»؛ بلکه فرمود: «پروردگار ما کسی است که هرچیز را خلقت خاصّ خود بخشیده، آن‌گاه به راه کمالش هدایت فرمود.» انسان، حیوان، سنگ، درخت، آسمان و زمین، فرشتگان و غیر آنها همه در ذیل «هرچیز» قرار می‌گیرند. ﴿أَعْطَىٰ كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ﴾؛ «همه‌چیز را خلقت خاصّ خود بخشید» و آنان را رها ننمود، بلکه دائماً و مستمرّاً بقای آنان را عنایت کرد، ﴿ثُمَّ هَدَىٰ﴾؛ «آن‌گاه هدایت فرمود.» خداوند این مخلوق را [پس از خلق اولیّه] رها نمی‌کند؛ چه انسان باشد، چه حیوان؛ چه انسانِ مؤمن باشد، چه منافق یا کافر؛ چه درخت باشد چه سنگ؛ چه از ملائکه باشد چه از جن، و چه هرچیزی غیر از اینها؛ حضرت موسی هیچ‌چیز را مستثنا نمی‌کند.

﴿ثُمَّ هَدَىٰ﴾ یعنی آنان را به مرتبه‌ای رسانید که باید به آن مرحله برسند. این رساندن، به‌سبب و واسطۀ اسماء حسنای الهی انجام می‌گیرد. یعنی اگر خداوند متعال بخواهد فردی را (چه انسان باشد چه غیر انسان) به مراتب و درجات کمالیۀ خود برساند، در این‌صورت، اسماء و صفات جلالیه‌اش را به کار می‌برد: صفت علم، قدرت، حیات، رحمت، عطوفت، خلق، تقدیر، مشیّت و غیرذلک؛ [چراکه] او مُقدِّر و مدبّر است و این صفات را برای رساندن این شیء به مرتبه‌ای که باید برسد، استفاده می‌کند. آیۀ شریفه نیز به همین مسئله تصریح می‌کند: ﴿رَبُّنَا الَّذِي أَعْطَىٰ كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدَىٰ﴾.