امام زمان علیه السّلام از منظر نقل و عقل
و تبیین جایگاه امامت و ولایت
مرتب سازی:
امام زمان علیه السّلام از منظر نقل و عقل
2بسم الله الرّحمٰن الرّحیم1
تواتر روایات وارده در باب مهدویّت
تلمیذ: [دربارۀ امام زمان علیه السّلام] سؤالات بسیاری وجود دارد مثلاینکه: چگونه است که روایات دربارۀ حضرت مهدی عجّل الله تعالیٰ فرجه الشّریف و ولادت ایشان و اینکه فرزند امام عسکری علیه السّلام است زیاد نیست و شاید از ده روایت هم تجاوز نکند، درحالیکه این مسئله از اعتقادیّات است؟
استاد: درست است که مسئله از اعتقادیّات است، ولی اینگونه نیست که روایات کم باشد.
بیشتر بودن روایات مهدویت در منابع اهل سنت، در مقایسه با منابع شیعه!
عجیب است که ما میبینیم این روایات نزد اهلسنت حتی بیشتر از شیعه است!2 روایاتی حتی قبل از ولادت ایشان و در زمان امام رضا علیه السّلام دربارۀ آن حضرت موجود است و از بسیاری از ائمه علیهم السّلام نیز روایت شده است. مثلاً داریم که پیغمبر اکرم صلّی الله علیه و آله و سلّم با جابر صحبت میکردند و جابر اسامی ائمۀ اثنیٰعشر را شنیده است! حضرت میفرماید:
«[ثمّ القائِمُ] اسمُهُ اسْمی و کُنیَتُهُ کُنیَتی؛3 آخرین از آنها، نام او نام من و کنیۀ او کنیۀ من است.»
و روایات دیگر.4
صدها روایت نزد اهلسنت و شیعه5 دربارۀ وجود حضرت مهدی و ولادت ایشان آمده است و این مسئله از متواترات است!6 چگونه میگویید ده روایت؟! آیا شما روایات را بررسی کردهاید؟!
تلمیذ: خیر، من فقط اشکال را نقل میکنم.
استاد: اینطور نیست، صدها روایت در اینباره از شیعه و اهلسنت وجود دارد. حتی فضل بن شاذان که در زمان امام رضا بوده، کتابی دربارۀ غیبت نوشته است به نام: الغیبة.7 یعنی ایشان حدود صد سال قبل از ولادت امام زمان دربارۀ آن حضرت کتاب نوشته است! اتفاقاً این روایات بالنّسبه به سایر مسائل از قویترین و مؤکّدترین متواترات است و از أخبار شاذّ یا آحاد و حتی مستفیض نیست. یعنی این مسئله حتی نزد اهلسنت روشن است و اعتقاد دارند که لا محاله امام مهدی ظهور خواهد نمود؛8 حال یا اینکه در این زمان متولد میشود، یا اینکه از قبل متولد شده و غیبت نموده و بعداً ظهور میکند.9
- لازم به ذکر است از آنجا که بخشهایی از این جلسه به زبان عربی بین استاد و تلمیذ ردّ و بدل شده است، مجمع تحقیق مکتب وحی آن قسمتها را به فارسی ترجمه نموده است. (محقق)
- برخی از کتب اهلتسنّن که بهطور اختصاصی دربارۀ امام زمان عجّل الله تعالیٰ فرجه تألیف شده است، عبارتاند از:
البرهان فی علامات مهدیّ آخر الزّمان، متّقی هندی؛ البیان فی أخبار صاحب الزّمان، گنجی شافعی؛ عقد الدّرر فی أخبار المنتظر، مقدّسی؛ العرف الوردیّ فی أخبار المهدیّ، سیوطی؛ القول المختصر فی علامات المهدیّ المنتظر، ابنحجر هیتمی؛ المهدیّ حقیقة لا خرافة، محمد بن احمد بن اسماعیل.
کتبی هم از اهلسنّت که بهطور ضمنی درباره امام زمان عجّل الله تعالیٰ فرجه باب یا فصلی را اختصاص دادهاند، عبارتاند از:
المصنّف، صنعانی، ج 11، باب المهدی، ص 371 ـ 374؛ المصنّف، ابنأبیشیبه، ج 8، ص 590 ـ 679؛ سنن ابنماجة، ج 2، باب خروج المهدی، ص 1366 ـ 1368؛ سنن أبیداود، ج 2، کتاب المهدی، ص 309 ـ 311؛ سنن الترمذی، ج 3، باب ما جاء فی المهدی، ص 343؛ صحیح ابنحبان، ج 15، الإخبار عن خروج المهدی، ص 236 ـ 239؛ المستدرک علی الصّحیحین، حاکم نیشابوری، ج 4، کتاب الفتن، ص 418 ـ 558؛ الفتن، نعیم بن حمّاد، ص 226 ـ 290؛ مطالب السّؤول فی مناقب آلالرّسول علیهم السّلام، محمد بن طلحه شافعی، الباب الثانیعشر فی الإمام أبیالقاسم المهدی علیه السّلام، ص 479 ـ 490؛ تذکرة الخواص من الأمّة بذکر خصائص الأئمّة، سبط بن جوزی، فصل فی ذکر الحجّة المهدی، ص 325 و 326؛ فرائد السّمطین، جوینی، ج 2، کتاب الفتن، باب 61، ص 310 ـ 342؛ المنار المنیف فی الصّحیح و الضّعیف، ابنقیّم جوزیه، فصل پنجاهم، ص 140 ـ 156؛ الفصول المهمّة فی معرفة الأئمّة، ابنصبّاغ مالکی، ج 2، الفصل الثانیعشر فی ذکر أبیالقاسم محمّد الحجّة الخلف الصّالح، ص 1095 ـ 1136؛ الأئمّة الإثنا عشر، ابنطولون، باب 12: الحجّة المهدی، ص 115 ـ 122؛ أخبار الدّول و الآثار الأول فی التاریخ، قرمانی، ج 1، الباب الثالث، الفصل الحادیعشر فی ذکر أبیالقاسم محمّد الحجّة الخلف الصّالح، ص 353 و 354؛ ینابیع المودّة لذوی القربی، قندوزی، ج 3، باب 71 ـ 86، ص 235 ـ 348؛ نور الأبصار فی مناقب آلبیت النّبی المختار صلّی الله علیه و آله و سلّم، شبلنجی، الباب الثانی، فصل فی ذکر مناقب محمّد بن الحسن الخالص، ص 342 ـ 349.
اما سایر کتب از اهلتسنّن که بهصورت پراکنده دربارۀ امام زمان علیه السّلام روایاتی را ذکر کردهاند، بیش از آن است که در این مقال بگنجد؛ کتاب پرتوی از سیمای مهدویّت در قرآن و حدیث، تألیف خیرالله مردانی، در فصل هشتم، حدود 249 کتاب از عامّه را که پیرامون این مطلب روایت نقل کردهاند، ذکر مینماید. (محقق) - ینابیع المودّة، ج 3، ص 399.
همچنین رجوع شود به کفایة الأثر، ص 53 و 54 و 66 و 67؛ اعلام الوری، ج 2، ص 182. - رجوع شود به الغیبة، شیخ طوسی؛ الغیبة، نعمانی؛ بحار الأنوار، ج 51، 52 و 53.
- بعضی از کتب تشیّع در این زمینه بدین شرح است:
رسائل فی الغیبة، شیخ مفید؛ الفصول العشرة فی الغیبة، شیخ مفید؛ الغیبة، شیخ طوسی؛ الغیبة، نعمانی؛ سرور أهل الإیمان فی علامات ظهور صاحب الزّمان عجّل الله فرجه، نیلی نجفی؛ منتخب الأنوار المضیئة، نیلی نجفی؛ إلزام الناصب فی إثبات الحجّة الغائب عجّل الله فرجه، یزدی حائری؛ العبقریّ الحسان فی أحوال مولانا صاحب الزّمان عجّل الله فرجه، نهاوندی؛ مکیال المکارم فی فوائد الدّعاء للقائم، اصفهانی؛ نجم الثاقب فی أحوال الإمام الغائب، محدّث نوری؛ موسوعة الإمام المهدی عجّل الله فرجه، سید محمد صدر؛ کشف الأستار عن وجه الغائب عن الأبصار، محدّث نوری؛ کشف التعمیة فی حکم التسمیة، شیخ حرّ عاملی؛ تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم، جاسم محمد حسین؛ دانشنامۀ امام مهدی عجّل الله فرجه، محمدی ریشهری؛ عصر الظهور، کورانی؛ منتخب الأثر فی الإمام الثانیعشر عجّل الله فرجه، صافی گلپایگانی؛ یوم الخلاص فی ظلّ القائم المهدی، کامل سلیمان. (محقق) - تواتر احادیث در موضوع مهدویّت، امری مورد قبول و مسلّم در نزد شیعه و عامّه است؛ از جمله علمای عامّه که به این ویژگی اعتراف کردهاند:
برزنجی در الإشاعة لأشراط الساعة، ص 87؛ ابنحجر هیتمی در الصواعق المحرقة، ص 162 ـ 167؛ غماری حسنی در إبراز الوهم المکنون، ص 435 ـ 437؛ سیوطی در العرف الوردی، ص 41 ـ 44. (محقق) - این کتاب همان «إثبات الرّجعة» معروف به «الغیبة» میباشد. رجوع شود به رجال النجاشی، ص 307. (محقق)
- مسند أحمد، ج 1، ص 398 و 406؛ ج 5، ص 87 ـ 108؛ سنن أبیداود، ج 2، ص 309؛ صحیح مسلم، ج 6، ص 3 و 4؛ سنن الترمذی، ج 3، ص 340؛ المستدرک، حاکم نیشابوری، ج 3، ص 617 و 618؛ ج 4، ص 501؛ فتح الباری، ج 13، ص 181 و 183؛ عمدة القاری، ج 16، ص 74؛ مسند أبیداود الطیالسی، ص 105 ـ 180؛ مسند ابنالجعد، ص 390؛ الآحاد و المثانی، ج 3، ص 126 ـ 128؛ السنة، ابنأبیعاصم، ص 518؛ مسند أبییعلی، ج 8، ص 444؛ ج 9، ص 222؛ ج 13، ص 457؛ صحیح ابنحبان، ج 15، ص 43 ـ 46؛ المعجم الکبیر، ج 2، ص 196 ـ 255؛ ج 10، ص 158؛ الإستیعاب، ج 2، ص 656؛ مجمع الزوائد، ج 5، ص 190؛ تحفة الأحوذی، ج 6، ص 394؛ أضواء علی السّنة المحمدیّة، ص 234.
- المناظرات بین فقهاء السنّة و فقهاء الشیعة، ص 108، تعلیقه؛ الفصول المختارة، ص 324؛ الغیبة، شیخ طوسی، ص 82؛ الخرائج و الجرائح، ج 3، ص 1173؛ أعیان الشیعة، ج 2، ص 49؛ آداب عصر الغیبة، ص 8.