ضرورت استمرار بر اذكار و بهکارگیری آن در زندگى
اهميت جايگاه ذكر و لزوم پرداختن به آن شرح فقره: انی رجل مطلوب و مع ذلك لی أوراد في كل ساعة من آناء اللیل والنهار فلا تشغلني عن وردي 1 نياز انسان برای ورود در مقام اسماء و صفات الهي و رفع حجابهاي ظلماني و به فعليت رساندن استعدادات خويش نيازي فطري و وجداني ميباشد 2 خواندن اسماء حسناي پروردگار متعال به معناي صرفاً تلفظ كردن آنها نميباشد بلكه به اين معني است كه انسان خود را در تحت سيطره و نفوذ و تأثير تكويني اسماء الهي قرار دهد 3 جميع عوالم وجود منبعث از اسماء كليۀالهي بوده و هر يك از اسماء الهي داراي اثر خاصي در عالم تكوين ميباشد 4 ذكر سخنان مرحوم علامه طهراني به مرحوم صدر بلاغي در سنه چهل و دو در ارتباط با كيفيت اداره جوامع به دست افراد 5 امروزه حركت جوامع بشري بر اساس جهل و تحريك احساسات و نفوذ تبليغات ميباشد نه بر اساس مباني عقلي و منطقي 6 شناخت اسماء و صفات الهي و بكارگيري آنها مقدمه است براي اينكه انسان بتواند حقيقت اسماء الهي را در وجود خود محقق كند 7 دستور بزرگان مبني بر قيام در هنگام شب براي عبادت و كسب معنویات و بكار بستن فيوضات رباني در هنگام صبح 8 اشكال مرحوم علامه طهراني نسبت به عملكرد شاگردان مرحوم انصاري بعد از رحلت ايشان 9 رسيدن به رشد و تحقق كمالات الهي در وجود انسان مرهون تمرين و تربيت نفس ميباشد 10 اسماء و صفات پروردگار متعال در عالم وجود عبارت است از آثاري كه از ذات پروردگار متعال در مقام اطلاق نشأت گرفته و حتي رسول اكرم و ائمه اطهار عليهم السلام نميتوانند به منتهاي آن اسماء در مقام اطلاق دسترسي پيدا كنند 11 پيغمبر اكرم صلی اللَه علیه وآله وسلم با وجود علوّ مقام و عظمت و شأن خود در عالم وجود خطاب به پروردگار متعال ميفرمايد: اللَهمَّ زدنی فيك تَحيُّراً 12 بيان توضيحي راجع به سخن پيامبر اكرم صلوات اللَه عليه خطاب به پروردگار متعال: اللَهم زِدني فيك تحيُّراً
مرتب سازی:
ضرورت استمرار بر اذكار و بهکارگیری آن در زندگى
9وظیفه دوم: بهكارگیری عملی اسماء و صفات در زندگی روزمره
مسئله دوم: آنكه انسان بعد از فهم این مسئله، آن اسماء و صفات را بهكار گیرد و در وجود خود محقّق كند. این معنای جمله بزرگان است كه میفرمایند: «سالك باید شب بلند شود و كار كند و در روز خرج كند.»1 شب آرامش و سكونت دارد و در شب نفوسی كه در مقام مُعارضت و ممانعت و تضاد هستند، استراحت میكنند و ازهرجهت موقعیت برای اتصال انسان آماده است؛ لذا انسان باید بلند شود و با نماز خواندن ارتباط برقرار كند و آنچه را امام صادق علیهالسّلام میفرمایند بهكار ببندند و در روز مطالب شب گذشته را در اجتماع پیاده كند؛ این اقدام عملی مانند همان تشریح برای درسهای تئوری است.
خلاصه آنكه سالك باید در مرتبه اول معنای «یا ودود» و معنای توحید و ظلم بر نفس و جهل را در فقره (لا إِلهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ)2 بفهمد، و در مرتبه بعد به این اذكار در شب اشتغال داشته باشد و سپس حالاتی را كه در شب برای او بهصورت ابهام و جرقه پیدا میشود، در روز و در ارتباط با خود، خانواده، اجتماع، رفیق و شریك پیاده كند؛ این مسئله مهم است.
تفاوت علّامه طهرانی با بسیاری از شاگردان آیةاللَه انصاری در اجرای عملی حقیقت اذكار الهی
بنده چهارساله بودم كه مرحوم آقای انصاری رضوان اللَه علیه از همدان به طهران میآمدند و به منزل یكی از دامادهایشان میرفتند. به یاد دارم كه شبها شاگردان ایشان میآمدند و دعای جوشن میخواندند و همه باهم
«سُبحانَكَ يا لا إلهَ إلّا أنتَ، الغَوثَ الغَوثَ خَلِّصنا مِنَ النّارِ يا ربّ»3 میگفتند؛ اما آیا این مطالب، تبعیت و دنبال كردن و پیاده كردنی را نمیطلبد و صرفاً ورد زبان است؟!
اختلاف مشی مرحوم والد با اقرباء و رفقای بعد از مرحوم آقای انصاری این بود كه ایشان مطالبی را كه از اساتید خود میشنیدند در اجتماع پیاده میكردند؛ اما دیگران نفس خود را بهصرف ورد لسانی و ذكر بزرگان و شعر خواندن عادت داده بودند و دل خود را به خواندن شعر حافظ و دعای جوشن در شبها خوش كرده بودند.4
- ولايت فقيه در حكومت اسلام، ج ٤، ص ٨٠؛ آيين رستگارى، ص ٤٢.
- سوره انبياء (٢١) آيه ٨٧. اربعين در فرهنگ شيعه، ص ٣٩:
« هيچ معبود و مؤثرى در عالمِ وجود جز ذات اقدس تو نيست؛ تو منزّهى از هر حمد و ثنا و سپاس ما، و از هر فكر و خيال و وهم و ادراك ما نسبت به ذات ذوالجلال خود، (و ما تو را با افكار خود و نيّات ناقصه و عقل ضعيف و سعه وجودى محدود خود طلب مىكنيم، و تو بالاتر و برتر از وهم و خيال ما هستى) بهدرستى كه من از زيانكارانم و بر نفس خود با اين افكار و كردار ظالم مىباشم.» - المصباح (كفعمى) ص ٢٤٧.
- رجوع شود به روح مجرد، ص ٤٣.