لزوم تهیؤ و آمادگى براى ادراك معارف الهى و حقیقت علم
لزوم تهیّأ وآمادگی افراد برای ادراک معارف الهی ، شرح فقره: فقال يا ابا عبداللَه! ليس العلم بالتعلم انما هو نورٌ... فاطلب اولاّ في نفسك حقيقة العبودية، 1 حضور نفس و طمأنينه در مجالسی كه بعنوان ذكر و در ارتباط با حقائق عرفاني و معارف الهي برگزار ميشود شرط لا يتغيّر و غير قابل اجتناب می باشد. 2 نشستن به حالت سكوت و طمأنينه و بدست آوردن جمعيّت خاطر قبل از اقامۀ نمازها تأثير بسزايي در بدست آوردن حضور قلب و توجه در نمازها دارد. 3 از جمله اشكالاتي كه مرحوم علامه طهراني به اقامة نماز جمعه می گرفتند سخنراني افراد قبل از خواندن خطبهها بوده است. 4 ذكر برخي از شرائط خطيب نماز جمعه و كيفيّت مطالبي كه در نماز جمعه بايد به استحضار مردم برساند. 5 ذكر حكايتي بسيار دقيق و آموزنده از مرحوم سيد مهدي بحرالعلوم مبني بر عملكرد مرحوم سيد در مراعات و رعايت احوال اشخاص. 6 ذكر دو دستوري كه مرحوم قاضي براي سالكان راه الهي انجام آنرا مفید و مغتنم ميشمرند. 7 كيفيت امتثال اوامر و نواهي پروردگار توسط ملائكه بر طبق آيه شريفه و يفعلون ما يؤمرون 8 كيفيت عملكرد ملائكه و تصرّفات ايشان همه نشأت گرفته از وجود حالت طمأنينه و سكونت و عبوديّت ايشان ميباشد و سنخيت وجودي شياطين و تصرفات ايشان همه بر اساس اضطرابات و تشويشات و ناآراميها ميباشد. 9 داشتن حضور قلب و توجه و حالت طمأنينه در هنگام تلقّي و دريافت مطالب اولياء الهي سبب نفوذ و تأثير چشمگير آنها در قلب و جان افراد ميشود. 10 تأكيد فراوان آيات قرآن بر عدم پيروي و متابعت افراد از گمان و ظن. 11 يكي از مهمترين مسائل سلوكي اين است كه افراد مبناء وپايۀ همۀاعمال خويش و تعاملات خود با ديگران را بر اساس علم و يقين قرار دهند. 12 با وجود كثرت علوم متداوله در دنيا و كوتاهي مدت عمر ،علم نافعي كه سعادت دنيا و آخرت انسان را فراهم ميكند چه علمي ميباشد. 13 بر اساس فرمايش پيامبر اكرم صلي اللَه عليه و آله و سلم علم نافع، علم معرفة اللَه و معرفت دين و معرفت افعال ميباشد. 14 ارزش و شرافت و افضليت علوم الهي منافي با ضرورت و نياز فراگيري و آموختن علوم متداوله در بالاترين حد ممكن نميباشد.
مرتب سازی:
لزوم تهیؤ و آمادگى براى ادراك معارف الهى و حقیقت علم
11گرچه این علم نیز علم است و در آن شكی نیست، ولی این علم، در خدمت دنیا و شیطان قرار میگیرد، نه در خدمت رحمان؛ بهواسطه همین علم است كه مردم بیگناه و اطفال معصوم با بمب تكهتكه و زغال میشوند. اگر جناب انیشتین این كار را نمیكرد، چه چیزی در دنیا بههم میریخت؟! پس به همین دلیل، ائمه علیهمالسّلام كه بر شراشر عالم وجود استیلا دارند، این مطالب را بیان نفرمودهاند!
بناءًعلیهذا امام صادق علیهالسّلام در اولین سفارش خود به" عنوان بصری" تمام ماسویاللَه را از مسیر الهی جدا میكنند و میفرمایند: «آنچه تو در ذهن میآوری و اسم علم بر آن میگذاری علم نیست، بلكه معلوماتی است و علم نور است.»
اگر نور علم را در كسی دیدید، او عالم است و اگر ندیدید گرچه شخص ادعای عرفان و فلسفه و فقه داشته باشد، جاهل است.
كیاست بزرگان بهواسطه توجه به نور افراد
علت اینكه بزرگان اهل بصیرت در دام اشخاص نمیافتند، آن است كه به محض ورود شخص و قبل از ملاحظه موقعیت علمی و فنی فرد، به نور او توجهمیكنند و لذا هیچوقت گول نمیخورند؛ درحالتیكه سایر افراد چهبسا سی سال به دنبال شخصی میروند و تازه میفهمند فریب خوردهاند، چرا كه عوام با علم خود به شخص نگاه میكنند و نوری برای تشخیص ندارند.
مرحوم آقا تا به آن درویش نگاه میكنند، متوجه میشوند كه حساب این شخص با بقیه افراد تفاوت دارد؛ لذاست كه به او میفرماید: «آقاجان! درویش جان! تنها تنها مخور، رسم أدب نیست!»1
ناریان مر ناریان را جاذبند *** نوریان مر نوریان را طالبند2 بنابراین اگر خواستیم با كسی صحبت كنیم، اول باید نور او را در نظر بگیریم و دیگر بیهوده وقت خود را تلف نكنیم. كسیكه نور دارد، حریف را میشناسد و لذا در هر پیش آمدی راهش مستقیم است و دیگر هر روز با خوابی به جایی نمیرود و فردا با خوابی بر نمیگردد.3
- نور ملكوت قرآن، ج ١، ص ١٤١:
- مثنوى معنوى، دفتر دوم.
- ديوان حافظ، غزل ٣٤٧:
ما بدين در، نه پى حشمت و جاه آمدهايم *** از بد حادثه اينجا به پناه آمدهايم