كیفیت نزول حقیقت علم در مجارى عالم وجود

«اگر مردی را ببینید كه طریقه و روش او نیكوست و گفتار خود را آهسته و آرام نموده و سخن خود را ضعیف و ملایم نشان دهد و در كارها و حركاتش خود را خاضع و فروتن جلوه دهد، فوراً به او گرایش پیدا نكنید! دست نگاه دارید، توقف كنید كه شما را گول نزند؛ زیرا چه‌بسیار كسانی هستند كه به‌علت سستی نیت و پستی هویت و ترسو بودنِ دلشان از رسیدن به دنیا و ارتكاب كارهای حرام عاجز مانده‌اند. و بدین‌جهت دین را دام وصول به دنیا و وسیله صیدِ وصول به مادیات و شهوات قرار می‌دهند؛ مردم را به ظاهر آراسته خود می‌فریبند و چنانچه به چیز حرامی دست یابند با تمام مشقت و تكلف خود را بدان می‌رسانند و دست می‌آلایند.

و اگر دیدند كه آن مرد از مال حرام اجتناب می‌ورزد و دست بدان نمی‌آلاید، پس باز صبر كنید و در گرایش به او مبادرت نكنید كه شما را فریب ندهد! چون خواسته‌ها و تمایلات نفسانی مردم مختلف است؛ زیراكه چه‌بسیاری از مردم از به‌دست‌آوردن مال حرام گرچه فراوان باشد دوری می‌كنند، ولیكن اراده خود را از راه زنا و اعمال شنیعه باز نمی‌دارند، و نفس خود را بر ورود بر یك زن زشت كریه‌المنظَر فرود آورده و از راه حرام با او آمیزش می‌كنند.

و اگر آن مرد را چنین یافتید كه از این عمل زشت هم دوری می‌كند، باز شكیبا باشید و در گرایش به او شتاب نكنید، كه مبادا شما را گول زند! تا خوب بنگرید كه گِرِه و بستگی عقلانی او چطور است و مركز تصمیم‌گیری تفكیری او چگونه است؛ چون بسیاری از مردم هستند كه از روی‌آوردن به دنیا و ارتكاب محرمات و وصول به اموال حرام و اعمال آمیزشی جنسی خودداری نموده و عفت به‌خرج می‌دهند، ولیكن دارای عقل متین و فكری استوار نیستند و بنابراین مفسده كارهایی را كه انجام می‌دهند بیش از مصلحت آن است، چون بر پایه جهالتی كه دارند مفسده‌ای می‌آفرینند بیشتر از مصلحتی كه پدیده عقل و درایتشان است.