لزوم سیر ترتیبى مراتب علم پروردگار

باری، مرحوم حدّاد می‌خواهند بفرمایند اكنون كه چنین وجودی در دسترس است كه جبرئیل قدرت راه یافتن به مرتبه او را ندارد، قدر او را بدانید و پا در آنجا بگذارید و حال كه از او كارهای بزرگ و والا برمی‌آید، كارهای كم را به او واگذار نكنید. مانند اینكه رئیس بانك به شما بگوید هر مقدار پول بخواهید من در اختیارتان می‌گذارم، اما شما از او مبلغ بسیار ناچیزی تقاضا كنید. او می‌گوید اگر خزانه بانك را هم طلب می‌كردی در اختیارت قرار می‌دادم، ولی تو خود از ما چنین خواستی.

صحبت در این است كه وصول به مراتب بالا نیازمند وسائط است. برای رسیدن به آن مراتب، اجتناب از گناهانی نظیر زنا، شرب خمر، دزدی، دروغ و سوء ظنّ به برادر مؤمن، و انجام حسناتی مانند برادر دانستن همه مردم و كمك به آنها كافی نیست؛ زیرا همه اینها برای مراتب پایین است. در مراتب بالاتر، قضیه مشكل‌تر و مهم‌تر است و انسان اصلًا نباید خود را ببیند تا اینكه بخواهد در قبال مشیت و تقدیر الهی عرض اندام كند و میان پذیرش یا عدم پذیرش آن مردّد باشد. در آنجا عبودیت محضه و به‌حساب نیاوردنِ خود و در كلّ عالم یك حقیقت را دیدن و به مقتضای آن عمل كردن را از انسان می‌خواهند.

ادراك كیفیت صعود به مراتب بالاتر سلوك، مصداق نور علم‌

همان‌طور كه قبلًا گذشت‌¹ آیات قرآن نیز ناظر بر این مسئله است كه هر مقدار انسان در مرتبه پایین عملكرد بهتری داشته باشد، به مرتبه بالاتر راه پیدا می‌كند.

با توجه به این نكته، إنّما هو نورٌ يقَعُ فى قَلبِ مَن يريدُ اللَه تَباركَ و تَعالى أن يهديهُ؛ «همانا علم نوری است كه خداوند تبارك و تعالی در قلب كسی می‌اندازد كه بخواهد او را هدایت كند» یعنی درصورتی‌كه بتواند از عهده مراتب پایین برآید، خداوند كیفیت راهیابی به مراتب بالا را در قلب او قرار می‌دهد.