لزوم سیر ترتیبى مراتب علم پروردگار
حقيقت علم، شرح فقره: فقال يا ابا عبداللَه! ليس العلم بالتعلم انما هو نورٌ... فاطلب اولاّ في نفسك حقيقة العبودية، 1 رسيدن به مراتب كمالي و مقامات عرفاني در گرو قطع تعلّقات انسان نسبت به كثرات و ميل به عالم ربوبي بوده و اين امر نيازمند زمان و طيّ مراتب و مراحل ميباشد 2 همانگونه كه افراد براي فراگيري علوم ظاهري ناچار به طي مدارج و مراتب علمي ميباشند، براي فراگيري علوم باطني و رسيدن به مراتب كمالي هم نيازمند طي مراتب و مراحل ميباشند 3 تفاوت کیفیت تكاليف الهي بر اساس اختلاف مراتب انسانها 4 توضيحي راجع به كيفيت ادراك و احساس لذتهاي ظاهري و مثالي به واسطۀ نفس 5 بيان توضيحي راجع به اين حديث شریف از پيامبر اكرم صلی اللَه علیه وآله وسلم، لي مع اللَه حالات لا يسعها ملك مقرَّب و لا نبيٌّ مرسل 6 همة اكتشافات و جرقههايي كه در ذهن افراد نسبت به امور مختلف تحقق پيدا ميكند در اثر نزول مراتب علم توسط حضرت جبرائيل ميباشد 7 كيفيت نزول اسم عليم پروردگار توسط حضرت جبرائيل و احاطه و اشراف او بر تمام عوالم وجود و موجودات 8 برتري و إشراف وجود پيامبر اكرم صلي اللَه عليه و آله نسبت به حضرت جبرائيل در دو جنبه ميباشد 9 سعۀ وجودي حضرت جبرائيل قابليت عبور از مراتب اسماء و صفات و ادراك مقام ذات پروردگار را دارا نميباشد 10 مرحوم حداد رضوان اللَه عليه در كلمات و سخنان خود از مقام توحيد و ذات پروردگار متعال تنزّل نميكرد 11 ذكر حكايتي از مرحوم قوچاني مبني بر توجه شاگردان مرحوم قاضي به ظاهر ايشان و غفلت از سيرت و باطن ايشان 12 جهل و ناداني خليفه ثاني نسبت به مقام و جايگاه پيامبر اكرم صلی اللَه علیه وآله وسلم و تقاضاي دستگيري و هدايت از ديگر افراد 13 بيان دو نكته مهم و اساسي در كلام مرحوم حداد رضوان اللَه عليه در ارتباط با علوّ مقام و درجه ايشان نسبت به حضرت جبرائيل 14 به هر ميزان كه افراد به مراتب كمالي دست پيدا كردهاند، تكاليف و وظايف ايشان بيشتر و دقيقتر ميشود
مرتب سازی:
لزوم سیر ترتیبى مراتب علم پروردگار
2أعوذُ باللَه منَ الشّيطانِ الرّجيم
بسمِ اللَه الرّحمنِ الرّحيم
الحمدُ لِلّه ربِّ العالمينَ و الصّلاةُ و السّلامُ على أشرفِ المرسلينَ
وخاتمِ النّبيينَ أبى القاسمِ محمّدٍ و على آلِهِ الطّيبينَ الطّاهرينَ
واللعنةُ على أعدائِهم أجمعين
امام صادق علیهالسّلام به «عنوان بصری» میفرمایند:
لَيسَ العِلمُ بِالتّعلُّمِ، إنّما هو نورٌ يقَعُ فى قَلبِ مَن يريدُ اللَه تَباركَ و تَعالى أن يهديهُ.
علم بهواسطه تعلّم نیست، بلكه نوری است كه خداوند در قلب كسی قرار میدهد كه بخواهد از او دستگیری كند.
در جلسات قبل راجعبه علم ظاهر و باطن، ارزشهای مختلف مراتب علم ظاهر و كیفیت تعامل آن با نفس انسان مطالبی عرض شد. همچنین پیرامون نحوه نزول علم از عالَم علم مطلق و كیفیت نزول اسم علیم كه از اسماء كلیه و حسنای الهی است در همه مظاهرِ جزئیه و متعینه عالم كثرت برحسب سعه و ظرفیت هر موجود، و چگونگی امكان هدایتگری علم و نور بودن آن، مطالبی مطرح گردید.
تدریجی بودن طی مراتب معنوی و استحاله طفره
نكتهای كه قبلًا به آن اشاره شد و انشاءاللَه در این جلسه بهعنوان تتمه این فقره مطرح میگردد آن است كه: در آیات قرآن اشاره شده است كه رسیدن به مراتب كمال (بهمعنای تجرّد نفس و قطع علقه نسبت به عالم كثرات و میل به عالم ربوبی) دفعةً واحده و در یك مرحله انجام نمیگیرد؛ بلكه به گذشت زمان و طی مراتب نیاز دارد. گرچه ممكن است شخصی این مراحل را با سرعت بیشتر و دیگری با سرعت كمتری طی كند، ولی درعینحال برای عبور از یك مرتبه به مرتبه اعلی باید همه مراحل طی شود؛ زیرا «طفره» و عدم طی مراتب، محال میباشد؛ «طفره» یعنی شخصی دفعةً و یكباره از ابتدایی به دانشگاه برود كه درنتیجه هیچچیز نمیفهمد و استفادهای نمیبرد.
تشبیه مراتب كمالی به مراحل علوم ظاهری، در لزوم رعایت ضوابط
یك طفل دبستانی برای رسیدن به آخرین رتبه دانشگاهی باید دوره ابتدایی، راهنمایی و متوسطه را طی كند. همانطوركه برای علو و تعالی در فراگیری علوم ظاهری به ابزار و ادوات و استعداد و شرایط نیاز است، برای رسیدن به كمال نیز اینها لازم است. طفل دبستانی باید مشق شب بنویسد، تمرین كند و بازیگوشی را كنار بگذارد تا مراتب را یكی پس از دیگری طی كند و به نقطه اعلای مدارج علمی برسد.