لزوم سیر ترتیبى مراتب علم پروردگار
حقيقت علم، شرح فقره: فقال يا ابا عبداللَه! ليس العلم بالتعلم انما هو نورٌ... فاطلب اولاّ في نفسك حقيقة العبودية، 1 رسيدن به مراتب كمالي و مقامات عرفاني در گرو قطع تعلّقات انسان نسبت به كثرات و ميل به عالم ربوبي بوده و اين امر نيازمند زمان و طيّ مراتب و مراحل ميباشد 2 همانگونه كه افراد براي فراگيري علوم ظاهري ناچار به طي مدارج و مراتب علمي ميباشند، براي فراگيري علوم باطني و رسيدن به مراتب كمالي هم نيازمند طي مراتب و مراحل ميباشند 3 تفاوت کیفیت تكاليف الهي بر اساس اختلاف مراتب انسانها 4 توضيحي راجع به كيفيت ادراك و احساس لذتهاي ظاهري و مثالي به واسطۀ نفس 5 بيان توضيحي راجع به اين حديث شریف از پيامبر اكرم صلی اللَه علیه وآله وسلم، لي مع اللَه حالات لا يسعها ملك مقرَّب و لا نبيٌّ مرسل 6 همة اكتشافات و جرقههايي كه در ذهن افراد نسبت به امور مختلف تحقق پيدا ميكند در اثر نزول مراتب علم توسط حضرت جبرائيل ميباشد 7 كيفيت نزول اسم عليم پروردگار توسط حضرت جبرائيل و احاطه و اشراف او بر تمام عوالم وجود و موجودات 8 برتري و إشراف وجود پيامبر اكرم صلي اللَه عليه و آله نسبت به حضرت جبرائيل در دو جنبه ميباشد 9 سعۀ وجودي حضرت جبرائيل قابليت عبور از مراتب اسماء و صفات و ادراك مقام ذات پروردگار را دارا نميباشد 10 مرحوم حداد رضوان اللَه عليه در كلمات و سخنان خود از مقام توحيد و ذات پروردگار متعال تنزّل نميكرد 11 ذكر حكايتي از مرحوم قوچاني مبني بر توجه شاگردان مرحوم قاضي به ظاهر ايشان و غفلت از سيرت و باطن ايشان 12 جهل و ناداني خليفه ثاني نسبت به مقام و جايگاه پيامبر اكرم صلی اللَه علیه وآله وسلم و تقاضاي دستگيري و هدايت از ديگر افراد 13 بيان دو نكته مهم و اساسي در كلام مرحوم حداد رضوان اللَه عليه در ارتباط با علوّ مقام و درجه ايشان نسبت به حضرت جبرائيل 14 به هر ميزان كه افراد به مراتب كمالي دست پيدا كردهاند، تكاليف و وظايف ايشان بيشتر و دقيقتر ميشود
مرتب سازی:
لزوم سیر ترتیبى مراتب علم پروردگار
3باید به این نكته ظریف بسیار توجه داشت كه در مراتب پایینِ علمی چندان فشاری به كودك وارد نمیكنند و بر او سخت نمیگیرند، اما هرچه بالاتر میرود زحمتش بیشتر میشود. در ابتدا «بابا آب داد» را هرطور بنویسد از او میپذیرند و مشكلی پیش نمیآید؛ فرضاً اگر «الف» را بهطول چند سانتیمتر بنویسد به او آفرین میگویند و نمره بیست هم میدهند، ولی در كلاس چهارم یا پنجم اگر دو میلیمتر بر حدّ معمولِ «الف» اضافه شود، معلم او را تنبیه میكند. همینطور در دوره راهنمایی و دبیرستان سختگیریها بیشتر میشود تا اینكه هنگام رفتن به دانشگاه باید تماموقت را صرف مطالعه كند. تلویزیون تماشا كردن و مسافرت و تفریح، با یك دانشجوی مبرّز و كارآمد نمیسازد. اگر دانشجو واقعاً احاطه بر همه مراتب و جوانب علم را میخواهد، باید كتاب را از خود دور نكند، و سایر مطالبی كه دیگران با آن سروكار دارند را كنار بگذارد؛ و الّا به نتیجه نمیرسد و نمیتواند آنطوركه بایدوشاید مرتبه عالی علمی را حیازت كند.
تناسب تكلیف انسان با رتبه معنوی او
همینطور خداوند متعال برای مراتب مختلف انسان تكالیف متفاوتی قرار داده و مشخص كرده است.
مرتبه اول: اكتفا به انجام تكالیف ظاهری و وصول به مراتب نازل بهشت
در مرتبه اول كه مرتبه عوام است، انجام ندادن محرّمات ظاهری از شخص متوقع است و برای رسیدن به مطلوب همین مقدار كفایت میكند؛ مثلًا دزدی و شرب خمر نكند، تهمت نزند و كارهای زشت و ناپسند انجام ندهد. در این مرتبه، مطلوب آن است كه شخص وارد آتش جهنم نشود، و باتوجهبه اعمال ظاهر و موافق شرع، مشمول شفاعت ائمّه علیهمالسّلام و بزرگان واقع گردد و به مرتبه پایین بهشت (رسیدن به نعمتهای حسی پروردگار مانند فواكه، اطعمه، اشربه، حورالعین، غلمان، اشجار و انهار) برسد، كه ما اسم آن را «دوره ابتدایی» میگذاریم كه شخص باید حدّاقل سواد خواندن و نوشتن داشته باشد.