لزوم سیر ترتیبى مراتب علم پروردگار
حقيقت علم، شرح فقره: فقال يا ابا عبداللَه! ليس العلم بالتعلم انما هو نورٌ... فاطلب اولاّ في نفسك حقيقة العبودية، 1 رسيدن به مراتب كمالي و مقامات عرفاني در گرو قطع تعلّقات انسان نسبت به كثرات و ميل به عالم ربوبي بوده و اين امر نيازمند زمان و طيّ مراتب و مراحل ميباشد 2 همانگونه كه افراد براي فراگيري علوم ظاهري ناچار به طي مدارج و مراتب علمي ميباشند، براي فراگيري علوم باطني و رسيدن به مراتب كمالي هم نيازمند طي مراتب و مراحل ميباشند 3 تفاوت کیفیت تكاليف الهي بر اساس اختلاف مراتب انسانها 4 توضيحي راجع به كيفيت ادراك و احساس لذتهاي ظاهري و مثالي به واسطۀ نفس 5 بيان توضيحي راجع به اين حديث شریف از پيامبر اكرم صلی اللَه علیه وآله وسلم، لي مع اللَه حالات لا يسعها ملك مقرَّب و لا نبيٌّ مرسل 6 همة اكتشافات و جرقههايي كه در ذهن افراد نسبت به امور مختلف تحقق پيدا ميكند در اثر نزول مراتب علم توسط حضرت جبرائيل ميباشد 7 كيفيت نزول اسم عليم پروردگار توسط حضرت جبرائيل و احاطه و اشراف او بر تمام عوالم وجود و موجودات 8 برتري و إشراف وجود پيامبر اكرم صلي اللَه عليه و آله نسبت به حضرت جبرائيل در دو جنبه ميباشد 9 سعۀ وجودي حضرت جبرائيل قابليت عبور از مراتب اسماء و صفات و ادراك مقام ذات پروردگار را دارا نميباشد 10 مرحوم حداد رضوان اللَه عليه در كلمات و سخنان خود از مقام توحيد و ذات پروردگار متعال تنزّل نميكرد 11 ذكر حكايتي از مرحوم قوچاني مبني بر توجه شاگردان مرحوم قاضي به ظاهر ايشان و غفلت از سيرت و باطن ايشان 12 جهل و ناداني خليفه ثاني نسبت به مقام و جايگاه پيامبر اكرم صلی اللَه علیه وآله وسلم و تقاضاي دستگيري و هدايت از ديگر افراد 13 بيان دو نكته مهم و اساسي در كلام مرحوم حداد رضوان اللَه عليه در ارتباط با علوّ مقام و درجه ايشان نسبت به حضرت جبرائيل 14 به هر ميزان كه افراد به مراتب كمالي دست پيدا كردهاند، تكاليف و وظايف ايشان بيشتر و دقيقتر ميشود
مرتب سازی:
لزوم سیر ترتیبى مراتب علم پروردگار
5بنابراین حتی لذات ظاهری دنیوی مانند غذا خوردن، بوییدن گل یا عطر و دیدن مناظر زیبا جنبه برزخی و مثالی دارد، زیرا اصلًا لذت امری مجرد است و مادی نیست. انسان خیال میكند مغز و دست او لذت برده است، بااینكه دست بهجز گوشت و استخوان چیزی نیست؛ یا گمان میكند بینی او عطر را استشمام كرده یا زبان طعم غذا را چشیده است، درحالتیكه این مثال اوست كه طعم غذا را چشیده یا عطر را استشمام كرده و لذت برده است؛ موطن ماده (گل یا طبیعت زیبا) در خارج است و احساس لذت شما از آن، جنبه تجرّدی دارد و با خود طبیعت و گل متفاوت است.
مجرّد بودنِ علتِ ابتهاج حاصل از رؤیاهای شیرین
وقتی شما در عالم خواب امیرالمؤمنین یا امام زمان یا یك ولی الهی را میبینید، دیگر به بدنتان كاری ندارید؛ بلكه فقط همین صورت برای شما تمثل پیدا میكند و وقتی از خواب برمیخیزید حالت شعف و انبساطی احساس میكنید كه قبل از آن نداشتید. بااینكه مسئلهای حسی برای شما در خواب پیدا نشده، صرف ادراك این صورت موجب نشاط شماست، و باید هم اینطور باشد؛ زیرا اصل لذت، امری مادی نیست؛ بنابراین آنچه در عالم خواب اتفاق میافتد، مسئلهای غیرعادی نیست و كاملًا طبیعی میباشد.
مرتبه سوم: ادراك معانی
حال اگر شما امام علیهالسّلام یا بزرگی را در خواب ببینید و غیر از صورتی كه از همنشینی با آن احساس لذت میكنید حالتی از او به شما سرایت كند كه قابل توصیف نباشد، در آن مرتبه ادراك آن معنی حالت و شعفی را بهوجود آورده است كه با دیدن صورت پیدا نمیشود، بلكه مرتبه بسیار بالاتری است.
مرتبه اعلی: ادراك علوم از ذات پروردگار بدون وساطت ماسویاللَه
اینها مراتب مختلفی است؛ همینطور بهجایی میرسد كه اصلًا از حدّ گفتن و بیان مسئله خارج است! روایت ذیل از پیغمبر اكرم صلی اللَه علیه و آله و سلم به همین مطلب اشاره دارد؛ حضرت میفرمایند: