مرتب سازی:
كیفیت تدبیر امور ضمن رعایت مقتضاى مقام عبودیت
15شكّی نیست در تمام مطالب همانطوری كه نظام عالم تكوین براساس تدبیر است و همینطور نظام عالم تشریع براساس تدبیر و تنظیم است كه آیه شریفه میفرماید وَ لَوْ كانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَه لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلافاً كَثِيراً النساء، ٨٢ كه اگر این كتاب الهی غیر از جانب پروردگار نازل میشد در آن اختلاف میدیدند. یك شخصی كه میخواهد یك چیزی را بنویسد و هزاران دستور و مطالب و قصص و حكایات و پند و اندرز و رهنمود در او بیاورد، قطعاً این مطالب با همدیگر تعارض پیدا میكنند. آنوقت در كتاب الهی شما یك مورد تعارض مشاهده نمیكنید. همینطور در كل عالم تكوین كه لَوْ كانَ فِيهِما آلِهَةٌ إِلَّا اللَه لَفَسَدَتا الانبیاء، ٢٢ كه تضارب در اوامر و نواهی آلِهه، موجب تضارب در عالم معلولات و بالنتیجه فساد در عالم هست. این قضیه آیا میشود كه در عالم تشریع وجود نداشته باشد؟
پس بنابراین در تمام احكام تشریعی ما این مسئله تدبیر و تنظیم در امور به نهایت درجه دقت، باید وجود داشته باشد. و بهترین فرد به قول مرحوم والد ما و همینطور بقیه عرفا مثل مرحوم قاضی كه از ایشان هم شنیدند آن شخصی است كه بتواند امور خود را بهتر تنظیم كند، بتواند از امور خود و از اوقات خود بهتر استفاده كند، این فرد، فرد موفّقی خواهد بود.
افرادی كه وقت خود را به بطالت میگذرانند، افرادی كه وقت خود را به مسائل لهو و لعب میگذرانند، افرادی كه فرصتهای خود را از دست میدهند، این مسئله در نفس آنها مؤثّر خواهد شد و آنها راه به مطلوب نخواهند برد. این مطلب و روش و دَیدَن بزرگان و اولیاء دین است.
روی این جهت، این كلام امام صادق چه مسئلهای پیدا میكند؟ عبد در مقام عبودیت باید ببینیم چه حالتی دارد؟ یك عبد وقتیكه امام علیه السّلام میفرمایند مقام عبودیت این است، مقام بندگی این است؛ این عبد در هر قدمی كه میخواهد بردارد و در هر اقدامی كه میخواهد بكند طبعاً نمیتواند از دایره عبودیتخارج بشود. انسان میخواهد برود مغازه را باز كند، میخواهد برود دفتر را باز كند، از منزل میآید بیرون و میخواهد برود به كار خودش، به اداره خودش، به مطب خودش، به مكتب خودش، به حجره خودش، به دفتر خودش، به مدرسه خودش، میخواهد حركت بكند، چه نیتی در دل دارد؟ افراد عادی نیتشان این است ما میرویم این كار را انجام میدهیم این مقدار استفاده كنیم این مقدار بهره ببریم، این مقدار اندوخته پیدا كنیم. حالا آن افرادی كه در طلب تحصیل هستند: میرویم درس بخوانیم در آینده اینطور بشویم، این مقام را پیدا كنیم به این مسائل برسیم، به این منافع برسیم. آنچه محرّكِ ابتدایی برای انسان است در خروج از منزل و رفتن به دنبال اشتغالات شخصی، عبارت است از همین نیتهایی كه طبعاً در درون افراد میگذرد.