نحوۀ ارتباط و کیفیت تأثیر نفس و عمل انسان بر یکدیگر

امام سجاد علیه‌السّلام می‌فرماید: ذَلَّ من لَیسَ لَه حَكیمٌ یرشِدُهُ‌¹ كسی كه دارای ملكه حكمت است، كسی كه دارای حالت میز بین حق و باطل است، كسی‌كه دارای میزان و شاغول سنجش خطا و صحت است. اگر شخصی بدون مشورت و بدون ارتباط با این فرد بخواهد حركت كند به گمراهی می‌افتد. چرا به گمراهی می‌افتد؟ برای همین مسئله؛ برای اینكه نفس دارای صور مختلف و حالات مختلفی هست كه یك در هزار آن بر ما منكشف است، نهصد و نود نه تایش از ما مخفی است، بسیاری از موارد از ما مخفی است. انسان وارد می‌شود عمل می‌كند و بعد به اشتباه می‌افتد و بعد می‌گویند: نگاه كنید ببینید! اگر این صحیح است پس چرا باید این‌طور باشد؟ خب این به راه نرفته است.

بنابراین، صِرف اطلاع داشتن بر عالم مثال موجب كرامتی نیست كه حالا فرض كنید كه دیده شده آقا فلان شخص از نیت خبر می‌دهد! فلان شخص از فردا خبر می‌دهد! در كتاب‌ها می‌خوانیم به منزل فلان‌كس رفتیم و گفت: آقا چرا در منزل دعوا كردی؟ با اهل بیتت دعوا كردی؟ با خانمت دعوا كردی؟ بعضی از اینها صحیح است و به واسطه ارتباط با عالم مثال این مسئله منكشف می‌شود، اما در همه اوقات قضیه این‌طور نیست باید شخص كامل باشد، باید شخص به همه علل و اسباب طولی در مرتبه تقدیر و مشیت وارد باشد تا بتواند سلسله را تا آخر نگاه كند، نه یك مقدار. لذا مرحوم آقا می‌فرمودند: خواب دیدن دلیل بر رشد نیست، چه‌بسا دلیل بر هبوط است، دلیل بر ضعف است! و خواب ندیدن هیچ وقت دلیل بر توقف نیست، چه‌بسا دلیل بر رشد است. مراتب مختلفی كه انسان طی می‌كند آن مراتب مختلف در هر مرتبه‌ای یك اقتضایی دارد؛ چه‌بسا یك شخص دارای مشاهداتی باشد، وقتی ترقی می‌كند آن مشاهدات دیگر از او گرفته می‌شود دیگر چیزی ادراك نمی‌كند. بعد دوباره به یك مطلب می‌رسد، نحوه مشاهده تغییر پیدا می‌كند و چه‌بسا شخص در یك مرتبه‌ای دارد رشد می‌كند به واسطه خطاهایی كه مرتكب می‌شود پایین می‌آید و وقتی پایین می‌آید، می‌بیند عجب! چه مشاهداتی شروع شد! این طرف آن طرف! خیال می‌كند دارد رشد می‌كند و همین او را زمین می‌زند! الان نمی‌بایست این مطالب برای او روشن بشود.