نحوۀ ارتباط و کیفیت تأثیر نفس و عمل انسان بر یکدیگر

 دور خورشید می‌گردد، یك میل حركت می‌كند یك دفعه در عرض ده دقیقه با سیاره مشتری برخورد می‌كند، هر دو متلاشی می‌شوند. این نظام همان‌طوری كه با این كیفیت دارد حركت می‌كند، همین‌طور آن عوالم معنا هم با همین نظام دارد حركت می‌كند. دقیق، آدم نماز می‌خواند، می‌بیند حال ندارد. آدم می‌خواهد روزه بگیرد، می‌بیند روزه برایش فایده ندارد. آدم می‌خواهد قرآن بخواند می‌بیند نمی‌فهمد، توجه ندارد! خُب یك نگاه به عقبت بكن! ببین چه كردی! ببین امروز با بچه‌ات چطور برخورد كردی! ببین امروز با عیالت چطور برخورد كردی! ببین امروز با مشتری چطور برخورد كردی! با رفیقت چطور برخورد كردی! فلان حرف را زدی، فلان كار را انجام دادی! این را می‌گویند مراقبه، مراقبه یعنی این. یعنی انسان خود را در یك وضعیتی قرار بدهد كه از خود حساب بكشد. مطلب را آن‌طوری كه می‌بیند باید انجام بدهد البته تا حدود امكان، ما نمی‌گوییم صد در صد، تا آن مقداری كه بتواند تا آن مقداری كه قدرت دارد.

 لذا بزرگان در این ارتباط می‌فرمودند: مشاهده و عدم مشاهده دلیل بر رشد نیست. حتی این كلام را من هم از مرحوم آقا و همین‌طور از مرحوم آقای حداد شنیدم كه می‌فرمودند: اتفاقاً كسانی كه دارای مشاهده كمتری هستند كمتر در معرض موانع و انحراف و خطر قرار می‌گیرند تا آنهایی كه دائماً در حال مكاشفات هستند. و شاگردان مرحوم آقا رضوان اللَه علیه هم دارای همین مراحل مختلف بودند؛ بعضی‌ها مشاهده نداشتند و بعضی‌ها كم و بیش دارای مراتب مختلف بودند. اتفاقاً خود مرحوم آقا از زمره افرادی بودند كه مشاهداتشان كم بود! یعنی در آن مراتب عبودیت و مراتب سلوك هرچه مشاهده كمتر باشد نفس مستقیم‌تر و محكم‌تر و متقن‌تر و از خطر به دورتر و در قوای عقلانی محكم‌تر می‌تواند انجام بدهد؛ زیرا به واسطه مشاهداتی كه برای انسان در راه پیدا می‌شود نفس خواهی نخواهی به صورت تمایل پیدا می‌كند. بَه بَه! امروز چه دیدیم! منتظر است كه فردا هم صورت دیگری بیاید، اگر یك دفعه نیاید می‌گوید ا، نشد! چرا این‌طور شد؟ چرا امشب خواب ندیدیم؟! چرا امشب فلان شخص را ندیدیم؟! چرا امشب فلان قضیه را مشاهده نكردیم؟! چرا امشب این ادراك را نكردیم؟! همین‌طور نفس از آن موقعیت استقامت خودش كم‌كم تمایل پیدا می‌كند و به یك موقعیت مجازی می‌رسد. این آن خطری است كه این‌گونه افراد را تهدید می‌كند.