انحراف بعد از پیامبر اکرم به‌واسطۀ عدم ادراک عقلانی حقیقت آن حضرت

این سیر، سیر عقلانی است. در سیر عقلانی انسان باید احساسات و عواطف خود را با قوای عقلانی خود در یك میزان قرار بدهد و بعد بین آنها محاكمه و قضاوت بیندازد. در بسیاری از موارد ممكن است انسان تشخیص ندهد كه این تشخیص او عقلانی است یا عاطفی. ممكن است تشخیص بدهد عاطفی است. ولی در همان موقع خدا می‌گوید همیشه احتمال خلاف را باید در روش خودت بدهی، احتمال اشتباه را همیشه باید بدهی، وقتی‌كه نسبت به یك مطلب می‌رسی اقدام نكنی، بیایی بنشینی فكر كنی. تلفن‌های پشت سر هم تو را از تفكر نیندازد، افرادی كه آمدند و در آن اتاق نشستند و همه منتظر هستند تا از شما امضا بگیرند، شما را به اشتباه نیندازد. فرض كن تو این اتاق كسی نیست، فرض كن كسی به شما تلفن نزده، فرض كن كسی به سراغ شما نیامده، فرض كن الان این موقعیت برای شما پیش نیامده، فرض كن این قضیه یك ماه پیش اتفاق افتاده كه هنوز این مسائل بوجود نیامده، این جَو بوجود نیامده، خودت را ببر یك ماه قبل، خودت را ببر دو ماه قبل، نسبت به این مسئله بنشین فكر كن، موقعیت خودت را در نظر بگیر، موقعیت جو و جامعه و شایعات را در نظر بگیر آن موقع ببین چه حكم می‌كنی؟ آن موقع ببین چه قضاوت می‌كنی؟

الان آن دو ماه قبل را بیا بگذار همین جا. یك دفعه می‌آیی نگاه به آقایان می‌كنی: آقایان همه‌تان خوش آمدید! ا آقا ما آمدیم اینجا از شما امضا بگیریم. امضا بی‌امضا، بفرمایید بروید. آقا نمی‌شود آقا چطور می‌شود؟ داد، بیداد، مملكت خراب می‌شود، دنیا به هم می‌ریزد همه جا چه می‌خواهد بشود. آقا مگر به سرت زده، خب آره، زده كه زده، فرض كن زده! چه می‌فرمایید؟ می‌خواهید دكتر برویم؟ بفرمایید برویم! آقا چرا این‌جوری است، می‌گویید آقاجون چیه؟ مریضید؟ با من چكار دارید؟ می‌خواهید بروید فلان كار را انجام بدهید بفرمایید بروید خودتان انجام بدهید با من چكار دارید؟ آن‌وقت می‌فهمید اینها برای خودشان نیامده‌اند خانه شما، به خاطر اینكه شما را بیچاره كنند! اینها به خاطر صلاح شما نیامده‌اند در اینجا، به خاطر اینكه شما را بِدَر كنند و به خاطر منافع خودشان دور شما را گرفته‌اند.