انحراف بعد از پیامبر اکرم به‌واسطۀ عدم ادراک عقلانی حقیقت آن حضرت

نگاه می‌كند می‌بیند چون مردم رفتند حركت كردند جمعیت به آن سمت حركت دارد عقل او را نمی‌گذارد كه ظهور كند و بروز كند. همین احساسات او را می‌كشاند. در آنجا انسان باید لحظه‌ای بایستد برود كنار خیابان بنشیند، به این جمعیت نگاه كند، ببیند این جمعیت به چه راهی می‌روند آیا به همان راهی است كه رسول خدا، چون نسبت به رسول خدا كه دیگر مطمئن است. این اطمینان را از آن استفاده كند این سرمایه‌ای را كه خدا الان در دل او به ودیعه گذاشته از او بهره بگیرد، نه اینكه همین‌طوری این سرمایه را در جیبش بگذارد و بعد به بازار برود و بدون اینكه معامله‌ای انجام داده همین پول را دوباره به منزل برگرداند این نتیجه‌ای ندارد. این سرمایه‌ای را كه خدا در دل او قرار داده، ملاك‌هایی را كه خدا در دل او قرار داده است و در ضمیر و وجدانش این ملاك‌ها را قرار داده است اینها را درجای خود و به نوبه خود، یكی یكی بیرون بكشد. وقتی دارد این جمعیت حركت می‌كند با حركت جمعیت، عقل و فكر و قوای او هم حركت نكند یك استپ به آنها بزند نگهش دارد بیاید بنشیند كنار، بلكه این جمعیت به چاه می‌خواهد برود من هم باید بروم؟ بلكه این جمعیت به دریا می‌خواهد فرو برود من هم باید فرو بروم؟ می‌نشیند و فكر می‌كند و خدا هم او را كمك می‌كند اگر بنشیند و فكر كند خدا هم او را كمك می‌كند.

در جنگ جمل یكی از اصحاب امیرالمؤمنین علیه‌السّلام بنام ابابكره بود همان كسی كه در تاریخ پیغمبر، قضایایی از او نقل شده، از جمله قضایایی كه از او نقل شده یكی همین مسئله است، با مغیره بن شعبه هم یك قضایایی دارد در زمان عمر ابابكره می‌گوید من در لشگر امیرالمؤمنین بودم و متحیر مانده بودم كه این چه حكایتی است؟ اینجا امیرالمؤمنین خلیفه رسول خدا كه مردم به خلافت با او بیعت كردند، افرادی هم كه به دور حضرت هستند مشخص است؛ مالك اشتر است و عمار است و صحابه بزرگ پیغمبر هستند. آن طرف هم افراد دیگری هستند؛ طلحه و زبیر و عائشه زن رسول خدا و افراد دیگر در آن لشگر وجود داشتند. همین باعث می‌شد كه مردم فریب بخورند و احساسات برای اینها غلبه كند. می‌گفت من در همین تذبذب و تردد و تشكیك، نسبت به حقانیت این گروه یا حقانیت آن گروه بودم و یك مرتبه تنها چیزی كه مرا به خود آورد و متوجه شدم و حق را دریافتم، كلامی بود كه از رسول خدا شنیدم كه فرموده بودند: لَن یفلِحَ قَومٌ وَلّوا أَمرَهُم إمرَأَةً¹ رستگار نخواهد شد قومی كه زمام امور خود را به زن بسپارد. دیدم بَه جناب عائشه در اینجا شده ژنرال و در وسط این لشگر فرماندهی می‌كند از چپ برانید و از راست برانید و حمله كنید و عقب گرد كنید!