پرهیز از گذراندن عمر به بطالت در سه مرتبه از مراتب وجود

همین! وَ اخلاصُ العَمَل لله انسان باید عملش را برای خدا خالص گرداند. ما چه می‌دانیم كه چه وضعی هست؟ ما چه می‌دانیم چه مطالبی هست؟ خبر داریم؟ نه! صحبت‌ها صحبت‌های اخلاقی، صحبت‌های آتشین صحبت‌های محرّك صحبت‌های دینی، صحبت‌های الهی، اینها همه درست، اینها همه به جای خود محفوظ، باطن مسئله در چه قضایایی دور می‌زند؟ باطن مطلب كجاست؟ آن راهی را كه نفس می‌پیماید آیا با راهی كه ظاهر طی می‌شود همگون است یا اینكه نه این‌جوری است؟ نفس و باطن به سمتی می‌رود و ظاهر، چراغ به سمت دیگری می‌زند، مردم این‌طور می‌پندارند اما ولی خدا این‌جور می‌بیند. كاری انجام نمی‌دهد، مذمّتش می‌كنند. اقدامی نمی‌كند مورد شماتت افراد قرار می‌گیرد، او را به بی‌عرضگی متّهم می‌كنند! او را به ترس وخوف متّهم می‌كنند. آخر جان من! تو بیا یك كمی، یك ده درصدی پنج درصدی آن دیدگاه را داشته باش آن وقت بیا راه خودت را انتخاب كن، بعد بفهم چه خبره! نه اینكه بعد از صد سال و دویست سال، قضیه به نحو دیگری و عجب آن جایش آن طور و عجب آنجا ... این عجب عجبا را، آن قبلًا داشته می‌دیده! این عجب عجب‌هایی كه بعداً پیدا می‌شود این عجب عجبا قبلًابوده! گفته نكنید، رفتید كردید، این كار را بكنید نكردید. این كار را نكنید كردید!

پس بنابراین مسئله باطن و مسئله نفس در عالم خیال و تصحیح آن مسئله مهمّی است كه این مطلب از دیدگاه افراد عامی مخفی است كه این عملی كه الآن صورت ظاهر دارد و ظاهرالصّلاح است و در میان افراد موقعیت حسن دارد این عمل، این حركت، چه چیزی در باطن دارد؟ ماورای این چه مسئله است؟ این مربوط به خیال است.

امام علیه السّلام می فرماید: قوّه خیال خودت را باید اصلاح كنی. قوّه واهمه را باید اصلاح كنی هنوز به مرتبه عقل نرسیدیم‌ها. هنوز به مرتبه سِرّ نرسیدیم، فعلًا مطلب مربوط به عالم نفس و عالم قلب است قلب مصدر قوّه خیال و وهم و تنزّل آن مفاهیم عقلانی در نفس و در ظاهر، این كار قلب است. حضرت می‌فرماید: باید قلب خودت را اصلاح كنی فكر خودت را باید اصلاح كنی به هر مقداری كه در توان داری.