پرهیز از گذراندن عمر به بطالت در سه مرتبه از مراتب وجود

أعوذباللَه من الشيطان الرجيم‌

بسم اللَه الرحمن الرحيم‌

وصلّى اللَه على سيّدنا و نبيّنا أبى القاسم محمّد

وعلى آله الطّيّبين الطّاهرين و اللعنة على أعدائهم أجمعين‌

صحبت راجع به كلام امام صادق علیه السّلام بود كه فرمودند: «وَ لا یدَعُ ایامَهُ بَاطِلا.» مطلب ما در جلسات گذشته راجع به كیفیت سلوك عقلانی و تصحیح خیال بود. چون بین این جلسه و جلسه قبل خیلی فاصله افتاده است گفتم مروری بر مسائل گذشته می‌كنیم و إن‌شاءاللَه از این تكرار رفقا را ملالت پیش نیاید شاید هم خالی از فایده نباشد و اگر توانستیم امروز این مطلب را جمع كنیم و در جلسه آینده به فقره پس از این بپردازیم إن‌شاءاللَه.

حضرت به «عنوان» می‌فرمایند: كسی كه طالب راه خداست نباید ایامش را به بطالت بگذراند. واقعاً این كلام كلام عجیبی است؛ خیلی بر زبان آسان است و شاید همه، چه عالم چه عامی، چه اهل علم چه غیر اهل علم در همه اصناف به این مطلب معترفند و ورداللسان همه افراد است كه هیچ‌كس اوقاتش را نباید به بطالت بگذراند و وضع خود را باید به نحوی درآورد كه ماحصلی را كه از گذران عمر بدست می‌آورد برای او موجب ندامت، خسارت و پشیمانی نباشد ولو به هر مقدار و به هر اندازه.

جالب اینجاست كه ما در مسائل دنیوی خودمان این مسئله را به نحو احسن و اتم و اكمل رعایت می‌كنیم؛ آن كسی كه به بیماری و مرض عادی مبتلا شده است و در ابتلا به این مرض احساس خطر می‌كند اگر فرد عاقلی باشد و بی‌اعتنا نباشد تمام همّ و غم خود را برای تصحیح خود و به دست آوردن صحّت و سلامتی بكار می‌گیرد. تمام همّ و غم خود را راجع به این مسئله به‌كار می‌بندد تا اینكه به آن نتیجه مطلوب برسد. یا اینكه فردی كه به دنبال بدست آوردن مدركی هست از همین مدارك ظاهریه ما می‌بینیم كه آن زحمت و كوشش و تلاشی را كه برای این مسئله به‌كار می‌گیرد با تمام توان و امكانات و وسایل و وسائط و قدرتی است كه می‌تواند اعمال كند. یا آن فرد تاجر و كاسبی كه به دنبال كسب و تجارت می‌رود با بینش دنیوی نه با بینش الهی، تجارت با بینش الهی تفاوت می‌كند اولًا خیلی حرص‌وجوش نمی‌زند و بعد هم همه وقتش را نمی‌گذارد و بعد هم اگر یك چیزی از دست رفت غصّه نمی‌خورد می‌گوید رفت كه رفت، خیلی راحت است. این یك بینش الهی است و بعد اگر یك كسی آمد و چیزی از او تقاضا كرد كه او نداشت او را ارجاع به غیر می‌دهد؛ می‌گوید فرد دیگری در آن طرف بازار فلان‌جا یك همچنین متاعی دارد از من هم بهتر است برو به آن مراجعه بكن. این بینش بینش الهی است. در بینش مادی مسئله این‌طور نیست؛ به‌طوركلی تمام نگرشها برمی‌گردد برای جلب منافع به‌سوی خود و ارجاع مضارّ و گرفتاری‌ها و ضررها به دیگران، این بینش مادی است.