زهد و تقوا از دیدگاه اهل معرفت (١)

آن وقت شما ببینید كه در اسلام چقدر نسبت به مسئله نظافت تأكید شده؟ آدم وارد این مساجد می‌شود، وارد این تكایا می‌شود، با بعضی از افراد كه می‌آید صحبت می‌كند از دومتری كه با آنها نشسته متأذی است و می‌خواهد زود مطلب تمام بشود و بلند شود و برود. خیلی این وضع، وضع اسف‌باری است. چرا مردم به این مطالب نباید برسند؟ اینها همه به خاطر بی‌توجهی به مسائل فطری و روابط اجتماعی است كه الان ما مبتلای به اینها هستیم آن وقت دیگران بر ما خرده می‌گیرند.

رسول خدا صلّی اللَه علیه و آله و سلّم هر وقت از منزل بیرون می‌آمدند محاسن خود را شانه می‌كردند، موهای خود را شانه می‌كردند، نگاه می‌كردند كه جایی از لباسشان لكه نداشته باشد، حتی اگر یك لكه‌ای [می‌دیدند در روایت داریم حضرت لباسشان را عوض می‌كردند، به عیالشان می‌گفتند كه این لباس را تمیز كن یا خودشان می‌رفتند تمیز می‌كردند. در خیلی موارد داریم حضرت خودشان با آب آن لباس را تمیز می‌كردند، حالا یك لكه‌ایی هم هست كه كنار عبا وجود دارد ولی ممكن است این لكه دیده شود. پیغمبر، این كارها را نه به خاطر اینكه خودش را در میان مردم موجّه جلوه بدهد می‌كرد، نه! از آن طرف سوار، الاغ هم می‌شد، یك نفر هم پشت خودش می‌نشاند. از آن طرف پیغمبر كارهایی می‌كرد كه از نقطه نظر جامعه، در شأن یك نفر نبود و اینها مطالب اعتباری بود، اینها بر اساس انانیت شخصیت‌ها و توهّمات باطله بود. نظافت چه ارتباطی دارد با مسئله زهد و این حرف‌ها؟ حضرت خود را تمیز می‌كردند، شانه می‌كردند، تو آینه نگاه می‌كردند. پیغمبر از جمله كارهایی كه می‌كرد این كه به چشم خود سرمه می‌كشید. البته این مسئله‌ای است كه الان در میان جامعه و اینها مطرح نیست. صَرف نظر از خواصی كه دارد.

برای رفقا عرض كردم جریان سفیان ثوری، آن درویش قلابی، آن صوفی قلابی، صوفی كه فقط برای جلب توجه مردم خود را به این اشكال غیرمتعارف در می‌آورند و خود را در قالبی غیر از آنچه كه باطن بر آن قالب است خود را در میان افراد جا می‌زنند. یكی از همان افراد سفیان ثوری بود كه آمد خدمت امام صادق علیه‌السّلام و قضیه‌اش معروف است. از جمله اعتراضاتی كه به امام صادق می‌كرد این بود كه به‌حضرت می‌گفت چرا شما لباس تمیز و نظیف پوشیدید؟ حضرت فرمودند پس لباس كثیف بپوشم؟¹ یعنی آن‌قدر این آدم، آدم احمق و نفهم است كه حتماً انسان باید لباسی را بپوشد، لباسی را باید به تن بكند، زهدی باید داشته باشد، یك كیفیتی داشته باشد كه شپش از پایین تا كله‌اش بالا برود، عقرب از بالا تا پایین بیاید. آن وقت این فردی است كه در میان مردم به زهد معروف است و مورد توجه پروردگار و مورد نظر ملائكه! پیغمبر به چشم‌های خودشان سرمه می‌كشیدند. بهترین لباس و نظیف‌ترین لباس را برای بیرون آمدن انتخاب می‌كردند. وقتی‌كه می‌خواستند بیرون بیایند به خود عطر می‌زدند و با این وضعیت می‌آمدند بیرون، آن هم در میان چه كسانی؟ در میان اشخاصی كه شاید ماه به ماه اصلا حمام را ندیده باشند و نسبت به این مسائل، بی‌اعتنا باشند. پیغمبر و ائمّه علیهم السّلام در میان مردم این طور بودند و با اصحاب خود به این كیفیت برخورد می‌كردند و آنها را به این نحو تشویق می‌كردند.