ریاضت نفس و برگشت سالک به حالت تجرد و انبساط

 آمد؟ چون اینها را نداشت، چون این مسائل را نداشت، چون این برخوردن ها را نداشت، چون این به خود گرفتن ها را نداشت، و ما این را احساس می كردیم، اگر همان موقع كه بچه از شكم مادرش متولد می شد همین حالاتی را داشت كه بعد از چهل سال، پنجاه سال، شصت سال، هر چه سن بالاتر برود این حالات اتفاقاً قوی تر می شود

 حالات توغّل در كثرات و توغل در اهواء نفسانی و فرو رفتن در امیال و خواستهای دنیوی با ازدیاد سن بالا می رود یعنی درست بر عكس قوای جسمی كه هرچه انسان سنش بالا برود آنها رو به تحلیل می رود این صفات و غرایز و خواستهای نفسانی به واسطه ازدیاد سن آن ها هم رو به تزاید می گذارد، آن أنانیتی كه یك انسان نود ساله كه توان ندارد حركت كند و سر جای خود نشسته و اگر بخواهد حركت كند باید زیر بغلش را بگیرند و آن كدورت نفسانی و ظلمت شیطانی كه از وجناتش پیداست همراه با خود و قرین با خود دارد هیچ وقت یك همچنین كدورتی را یك طفل ده ساله ندارد با اینكه طفل ده ساله حركت و جنب و جوشش خیلی بیشتر است در دویدن و در جنب و جوش در اعمال و در افعال ظاهری بسیار چابك و سریع است، پانزده ساله و بیست ساله همینطور ولی از این حالات در آنها نیست، كم است، این جهتش چیست؟ و برای چیست؟ به همین جهت است كه آنچه كه انسان توجه به آن عالم دارد اوصافی و صفات و خصوصیاتی است مخالف با آن چه كه توجهِ به این عالم برای انسان به دست می آورد، در توجه به عالم به آن عالم یكرنگی است صفا است توحید است، أنانیت ها در آنجا وجود ندارد، تو و منی ها در آنجا وجود ندارد، تفاضل و برتری ها بر اساس امیال و اعتبارات نفسانی و شهوانی در آنجا وجود ندارد، آن عالم، عالم بهاء است عالم نور است و عالم وحدت است، عالم یك كاسگی است و یك رنگی است و بر سر یك سفره نشستن است و بین كوچك و بزرگ فرق نگذاشتن است، در این عالم می آییم همه‌ی این مطالب پیدا می شود از یك رنگی خبری نیست اگر همه یك رنگ بودند كه اینقدر در سر و كله‌ی‌هم دیگر نمی زدند، اینقدر برای هم نمی زدند اینقدر به انواع تهمت ها و دروغ ها مردم یكدیگر را متهم نمی كردند، این كجایش یك رنگی است؟ این كجایش خلوص و صفا و اخلاص و صداقت است؟