معنا، اقسام و مراتب رزق و روزی

در حكومت اسلام باید نردبان ترقّی و رسیدن به مدارج علمی‌حتّی همین علوم ظاهری كه برای گذران زندگی بشر لازم است، باید برای همه به نحو تساوی آماده باشد، حالا یك شخصی خودش استعداد ندارد یك مطلب دیگری است، نمی‌تواند به آن جا برسد. یك شخصی استعداد دارد و تمایل ندارد خب نمی‌خواهد برسد؛ بالاخره اختیار با خود انسان است ولكن تهیه بستر و آماده‌سازی مقدّمات برای وصول به مراتب علمی باید برای همه به نحو یكسان باشد. اگر مسئله به كیفیتّی باشد كه در این قضّیه رعایت ملاك نشود، بلكه رعایت روابط بشود این عمل حرام است. حرام بین و حرام روشن. چطور این كه در مقابلش هم همین طور است. یعنی در اختیار قرار دادن زمینه‌هایی برای افرادی كه واجد آن شرایط نیستند. شخصی كه استعداد درس خواندن ندارد بیایند به او مدرك بدهند. شخصی كه قابلیت برای رسیدن به مراتب علمی را ندارد او را مجهّز كنند به وسایل و ابزاری كه خطر آفرین است برای جامعه، این هم حرام است. مثل اینكه فرض كنید كسی كه هنوز قابلیت برای عمل و جرّاحی را ندارد، مدرك پیدا كند وامثال ذلك. تمام همه اینها حرام است. یعنی هر دو قضیه حرام است. باید برای همه افرادی كه استعداد دارند، این مسئله آماده باشد.

این قضیه مسئله مسئله رزق است، البتّه یك معنای خیلی بالایی برای رزق است كه رزق حقیقی آن رزق است و در لسان اولیاء الهی و همین طور ائمّه علیهم‌السّلام ما می‌بینیم به آن معنا استفاده شده و استعمال شده و آن عبارت است از رزق معنوی كه به واسطه اتّصال بنده از نظر قلب و از نظر دل به عالم معنا برای انسان حاصل می‌شود كه آن مرتبه، مرتبه بالایی است.

مثلًا در این روایاتی كه داریم و در كلمات بزرگان نسبت به بیداری بین‌الطّلوعین می‌فرمایند كسی كه در بین‌الطّلوعین خواب بماند از رزق آن روز محروم می‌شود، یا این كه ارزاق را در بین الطّلوعین تقسیم می‌كنند، یا این كه در شب قدر رزق را، رزق هر بنده را، در شب قدر تقدیر می‌كنند. این معنای رزق عبارت است از همان اتّصال معنوی، معنوی بنده با پروردگار كه به واسطه آن میزان اتّصال به همان مقدار برای او این مسئله حاصل می‌شود. اگر اتّصالش اتصال سی درصد است در آن روز، وقتی قرآن را می‌خواند سی درصد از فهم خود می‌تواند از قرآن استفاده می‌كند نه بیشتر. اگر فرض كنید كه میزان اتّصالش در آن روز شصت درصد است در عبادت، آن روز شصت درصد این مسئله تقرّب حاصل می‌شود و توجّه حاصل می‌شود، بیشتر پیدا نمی‌شود؛ چون چهل درصد را كم آورده است. و اگر نه فرض كنید كه در آن روز رزقش صد درصد است یعنی آن مقدار آن روز حالتش به طور كلّی فرق می‌كند. قرآن خواندنش فرق می‌كند، نماز خواندنش تفاوت می‌كند، البتّه این یكی از علل است. علتّهای متفاوتی دارد؛ نه این كه فقط مسئله بخواهد به این قضّیه برگردد و اّلا خیلی‌ها بین‌الطّلوعین بیدار هستند و خیلی كارها هم می‌كنند، درست؟! این مسئله.