علت ارتکاب معاصی

دیدگاه اهل معرفت نسبت به افراد این است، نسبت به آن حقایق منطوی در نفوس افراد همین است، همین دیدگاهی است كه پیغمبر می‌آید و می‌فرماید اللَهم ... دعا می‌كند، به خدا عرضه می‌دارد، در میان آن نمی‌گوید خدایا من را بر اینها غلبه بده! اینها را از بین ببرم! بكشم! نیست و نابود كنم و بزنم! همه اینها را چه كنم! نه، می‌گوید خدایا حالا كه اینها آمدند به جنگ با توحید، اینهایی كه آمدند برای مقابله با توحید، خدایا اینها را هدایت كن، تقدیر و مشیت خودت را بر هدایت اینها قرار بده، نه برای از بین رفتن و دمار و محو و هلاكت اینها، خب البته آن مقدار كه حالا خودشان نسبت به جنگ می‌آیند اقدام می كنند [آن دیگر برعهده خودشان است.]

لذا امیرالمومنین در جنگ جمل و سایر جنگها، حتی در جنگ صفین وقتی كسی زخمی هست می فرمایند زخمی‌ها را كاری نداشته باشید، وقتی كه اینها فرار می‌كنند می فرمایند چه كارشان دارید؟ یعنی همه دیدگاه دیدگاه توحیدی است، دیدگاه دیدگاه وحدت است، می‌خواهد هدایت كند، نمی‌خواهد از بین ببرد، نمی‌خواهد مردم صفین را همه از دم تیغ بگذراند. [گاهی‌] چاره نیست، چون آنها می‌آیند و نسبت به این مسئله اقدام می‌كنند خب [حضرت هم‌] انجام می‌دهند. ولی حقیقت و باطن امیرالمومنین این است كه آنها هدایت پیدا بكنند، آنها به راه بیایند و این جهل كه مانع از گرایش به ولایت و به توحید است و در فضای شرك و بهیمیت و انانیت و توهمات و اعتبارات و تخیلات معاویه گرفتار شده اند آن فضا بشكند و به فضایی كه امیرالمومنین برای آنها آماده و مهیا می سازد به آن فضا وارد شوند.

لذا حضرت می‌فرماید به آنهایی كه فرار كردند در جنگ جمل (و آمدند در بصره، همان زبیر و عایشه و اینها كه این جنگ را راه انداخته بودند) كاری به آنها نداشته باشید، آنها آمدند به جنگ ما الان هم فرار كردند، خب ولشان كنید، چه كارشان دارید؟ چرا وارد منازلشان بشوید؟ چرا در را بشكنید بروید داخل و آنها را دربیاورید؟ و [اسیر] كنید؟ چرا؟ چرا وقتی یكی را می‌بینید كه پریروز در جنگ شركت كرده و الان دارد در خیابان راه می‌رود بگیریمش؟ آقا رفته كه رفته دیگر تمام شد دیگر، به اینها چكار دارید؟