بیان دومرتبه از مقام ارتباط انسان با پروردگار متعال

پس بنابراین امام سجّاد علیه السّلام دو مرتبه از مقام ارتباط انسان با پروردگار را بیان می‌کند مقام اوّل مقام عرض حاجت که انسان نسبت به گرفتاری‌ها نسبت به مسائل، نسبت به گناهان، نسبت به دوری نسبت به ابتعاد نسبت به مشکلات، نسبت به خویشاوند، نسبت به دشمنان، فلان، همین حرف‌هایی که شب‌ها در دعای ابوحمزه می‌خوانیم این‌ها را بیان می‌کند این‌ها را با صحبت و لفظ و امثال ذلک. یه مقام مقام خلوت است و در آنجا سرّ خودش را با محبوب در میان می‌گذارد دیگر آنجا مقام مقام لفظ نیست.

نکته‌ای که در اینجا امام علیه السّلام می‌خواهد بیان کند این است که «کُلَّما حَیتُ شئتُ» هر وقت که بخواهم الحمدُلِلّه الّذی اُنادیه کلَّما شئتُ لِحاجَتی هر وقت بخواهم می‌توانم عرض حاجت ببرم پیش او در دین اسلام عرض حاجت بردن اختصاص به وقتی دون وقتی ندارد دیگر، هر وقت شما ـ مثل مسیحیّت نیست که اختصاص به روزهای شنبه و اوقات خاصّ داشته باشد ـ هر وقت شما بخواهید می‌توانید قرآن را باز کنید خدا با شما صحبت کند هر وقتی که بخواهید می‌توانید نماز بخوانید شما با خدا صحبت کنید این چی است؟ 

این کُلَّما شِئْتُ است دیگر و جالب اینجاست که اصلاً برنامۀ زندگی انسان جوری تنظیم پیدا کرده که همیشه انسان در ارتباط با خدا باشد شما ببینید صبح اوّل طلوع فجر، می‌گویند دو رکعت نماز بخوان شما دو رکعت نماز نافله می‌خوانید بعد دو رکعت نماز صبح می‌خوانید می‌آید تا به ظهر می‌رسد ظهر که می‌شود نماز ظهر در آنجا واجب می‌شود دو ساعت بعد دو ساعت و نیم بعدش چی؟ نماز عصر واجب می‌شود یعنی وقت فضیلتش می‌شود موقع غروب که می‌شود، چند ساعت بعد، نماز [مغرب] وقتش می‌شود یک ساعت و نیم بعدش نماز عشاء می‌شود از نصف شب به بعدش نمازهای نصف شب شروع می‌شود یعنی این حالت استمرارِ نورانیّت، تمام بیست و چهار ساعت با انسان است یک وقت طولانی نیست که انفصال بیفتد بین این حالت و بین آن حالت و حال انسان چی بشود؟ همین که بخواهد از این شدّت نورانیّت کاسته بشود وقت نماز بعدی می‌رسد.