عالم امر و عالم خلق

لذا هر وقتي كه ندعوه فيجيبني حتي در حال حدث حتي در حال جنابت انسان مي‌تواند خدا را بخواند حتي در حال جنابت انسان مي‌تواند ذكر بگويد قرآن مي‌تواند بخواند در حال جنابت البته تا هفت آيه اشكال نداردهفت آيه به بعد كراهت دارد. زن حائض مي‌تواند در حال حيض ذكر بگويد در حال حيض مي‌تواند توجه داشته باشد ارتباط قطع نشده، آن چه گناهي كرده؟ زن در حال استراحت چه گناهي كرده؟ آن هم مي‌تواند ربط خودش را حفظ كند.

در هنگام نشستن ذكر داريم در هنگام برخاستن ذكر داريم هنگام وضو گرفتن ذكر داريم در هنگام بيت الخلاء در آن جا ذكر داريم الحمدلله الذي اذهب عن الاذاء وقتي كه مي‌خواهيم بخوابيم ذكر دارد وقتي كه بلند شويم الحمدالله الذي احياني بعد ما اماتي و اليه النشور. اين اذكار چيست؟ يعني دائما يك انسان بايد با پروردگار خودش در حال چه باشد؟ در حال ربط باشد. يك وقت از مرحوم آقا سوال كردند كه در وقتي كه خب ما حركت مي‌كنيم راه مي‌رويم پياده جايي مي‌خواهيم برويم و اينها به چه باید مشغول باشيم؟ ایشان فرمودند كه انسان نبايد از ذكر خالي باشد. سالك در هر جا كه مي‌تواند و مي‌بيند كه برايش مناسب است بايد به ذكر لا اله الا الله اشتغال داشته باشد، لازم هم نيست انسان بلند بگويد آهسته بگويد آهسته بگويد لا اله الا الله. اينها همه تأثير دارد تأثير تكويني دارد لغلغة زبان كه نيست نوار كه نيست بگردد هر لا اله الا الله گفتن يك اثر تجردي در نفس ايجاد مي‌شود. مرحوم آقاي حداد فرمودند ذكر را انسان بايد فرض كنيد كه حالا ذكر يونسيه را انسان در سجده بگويد اگر نمي‌تواند در سجده بگويد در حركت بگوید خود را در حال سجده [فرض کند.] شما چه راهي را نزديكتر و سهل‌تر و آسان‌تر از راه سلوك ديديد؟ اين قدر راحت و اين قدر تبعات و اين قدر نتايج و اين قدر مواهب! مي‌گويند در سجده توانستي بگو نتوانستي ذكر بگو. وقتش شد شد نشد قضايش را انجام بده. انسان مي‌تواند، نماز نافله را بخواند، نمي‌تواند نشسته بخواند، نمي‌تواند، در راه خودش را در حال نماز فرض كند و نماز بخواند يعني همان اثر وجود دارد. اين معنا معناي چيست؟ معناي الحمدلله الذي ادعوه فيجيبني است ديگر.