جمع میان حلم و علم

آقا صورت عجیب. یعنی پناه بر خدا، یعنی اصلًا چنان تغییر پیدا .... و این چرا این‌طور است؟ آن جنبه‌ی عناد و آن جنبه‌ی غرض آن جنبه دارد هی در این تثبیت می‌کند کدورت را و با هر کدورتی که تثبیت می‌شود حال این هی چه می‌شود؟ حال این هی عوض می‌شود. البتّه ما از خدا می‌خواهیم خودمان، همه، خدا نگهدارد واقعاً ما را، در این فتن، واقعاً ما را حفظ کند. ولی اینها همه‌اش آیاتی است که خدا به انسان نشان می‌دهد که چطور آخر می‌شود که دو کلمه حرف می‌زنی نمی‌تواند جواب بدهد ها، خب اگر جواب بدهد مسئله‌ای نیست. مثل همان که آقا صدا می‌زند آقا بلند شو بیا اگر حرف با ما داری، حرفت را بزن. بلند نمی‌شود نمی‌آید می‌گوید نخیر بنده نمی‌روم حق هم با من است. چند صباحی می‌گذرد آقا هم از دنیا می‌رود و این چه؟ این‌ «ظلماتٍ بعضها فوق بعض» هی غوطه‌ور می‌شود هی می‌رود تو.

لذا انسان باید همیشه به خودش محک بزند. این محک زدن را ما فراموش نکنیم ها! هر ساعت، هر ساعت که نمی‌شود اقلًا روزی یک بار. شب خودمان را با دیروز بسنجیم. با دیروزمان چه فرقی کردیم؟ از نظر مقابله‌ی با حقّ و پذیرا شدن حق، بر نفسمان ملاحظه کنیم، تجدید نظر کنیم، آمادگی خود را در قبال حقّ به محک بگذاریم. روزی یک بار حتماً لازم است. این ممارست مستدام و مستمر، این ممارست، موجب می‌شود که انسان همیشه در حال تهیأ باشد، همیشه در حال آمادگی باشد. (سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيثُ لا يعْلَمُونَ‌¹ و آیه بعد چیه؟ وَ أُمْلِي لَهُمْ إِنَّ كيدِي مَتِينٌ‌² حالا حسابتان را می‌رسیم. به ایشان نشان می‌دهم که کید من چقدر استوار و چقدر محکم است! خیال کردید. استواری‌اش به این است که نمی‌گذارم بفهمید .. نمی‌گذارم متوجّه بشوید. شما را در غفلت چنان نگه می‌دارم و روی مطلب هم پا فشاری، نخیر مسئله همین است! خبر نداری‌ (وَ أُمْلِي لَهُمْ إِنَّ كيدِي مَتِينٌ‌ بنده خدا، آمده به نافت چسبیده، کلاه، یک وقت کلاه می‌گذارند، شب کلاه می‌آید فقط اینجا را می‌گیرد. یک وقت این کلاه، مثل کلاه‌های بود زمان شاه، قدیم، مثل لگن بود و این حرف‌ها، می‌گذاشتد و می‌آمدند تا اینجا، یک وقتی کلاه می‌آید به شکم، به ناف می‌چسبد. دیگر هیچ چیزی باقی نمی‌گذارد (وَ أُمْلِي لَهُمْ إِنَّ كيدِي مَتِينٌ‌.³ کلاه گذاشتم سرت که تا نافت آمده، ای بنده خدا. این چیه؟ این دیگر (خَتَمَ اللَه عَلى‌ قُلُوبِهِمْ وَ عَلى‌ سَمْعِهِمْ‌⁴. این حلم حلمی است که موجب بوار و موجب هلاکت است. این حلم.