اهمیت رجاء زیاد نسبت به خدا و پرهیزازیآس وناامیدی

اینی که خداوند در آیات قرآن نسبت به شیطان تذکر می‌دهد ای بنی‌آدم‌ لا يفْتِنَنَّكمُ الشَّيطانُ‌¹ شیطان و جنود شما را نفریبد این به معنای ادراک ابتدایی مسئله است، بله، شیطانی وجود دارد، اغواء می‌کند، فتنه می‌کند. انسان را به اشتباه می‌اندازد. این هوی و غرائز نفسانی را شیطان در اختیار خودش می‌گیرد و انسان را به همان راه خلاف می [برد] آیات قرآن راجع به شیطان زیاد است.

امّا اگر انسان آمد این نکته را دریافت و این نکته را فهمید که حقّ این است و باطل هم این است و دیگر نباید به باطل فکر بکند، دیگر باید آن‌وقت به چه؟ این دیگر می‌شود برای مرتبه‌ی چی؟ مرتبه بالا، پس مراتب معرفت و مراتب فعل مختلف است.

مرتبه‌ی اول ادراک صحیح حقّ و باطل، تشخیص دو راه رحمانی و راه شیطانی، تشخیص دو نیروی اهریمنی و نیروی الهی و جنود ملائکه و به عبارت امام کاظم علیه‌السّلام که می‌فرمایند جنود شیطان که جنود جهل است و جنود رحمان که جنود عقل است، این روایت عقل و روایت جهل که در اول اصول کافی از امام موسی بن جعفر علیهم السلام این هست همه باید این روایت را بخوانیم. حضرت در آنجا جنود شیطان و جنود جهل را می‌شمارند، و جنود رحمان و جنود عقل را می‌شمارند، جنود رحمان یعنی استعدادهایی که خدا برای رسیدن به تجرّد در ضمیر ما و در سرّ ما قرار داده است و باید این استعدادها را بکار ببندیم تا آن حقیقت نفس و سرّ و وجدان خود را به فعلیت برسانیم، از این‌ها باید استفاده کنیم در مقابل آن زمینه‌های نفوذ شیطان در قلب و نفس و سرّ و مثال و ظاهر که آن زمینه‌ها تعلّقات، هوی‌ها، غرائز، کثرات. این جهات را ما باید مورد توجّه قرار بدهیم، تا اینکه بتوانیم در موارد مناسب از آن جنود رحمان بر علیه این جنود شیطان، همین‌طور است دیگر آقاجان، استفاده کنیم، این مال مرتبه چیست، مرتبه‌ی اول.