احکام و مسائل کفّار ذمّی و حربی

أعوذ بِالله من الشّیطان الرّجیم

بسم الله الرّحمٰن الرّحیم

و صلَّی اللهُ علیٰ محمّدٍ و آلِه الطّاهِرین

و لعنةُ اللهِ علیٰ أعدائِهم أجمَعین

تقسیم کفّار به حربی و ذمّی

چون رسالۀ حقوق حضرت سجاد علیه السلام بیان شد و در تتمۀ آن، حقوق اهل‌ذِمّه به‌میان آمد، لازم بود که فرقی میان ذمّی و حربی داده بشود و احکام آنها بیان بشود.

کفّار یا اینکه قائل به خدا و پیغمبرانی که از طرف خدا آمده‌اند نیستند و یا هستند. آنهایی که قائل به خدا نیستند و اعتقاد به پیغمبران را ندارند آنها مشرک‌اند؛ خواه بت‌پرست باشند یا گوساله‌پرست باشند یا گاوپرست باشند یا ستاره‌پرست باشند یا مانند همین مادّیّین و کمونیست‌ها مادّه‌پرست باشند و قائل به خدا نباشند. اینها مشرک‌اند و اینها را می‌گویند: کفّار حربی؛ اما آن دسته از کفّاری که قائل به خدا هستند و پیغمبران واقعی را هم قبول دارند ـ مانند نصاریٰ و یهود، و مجوس هم بنا بر قول أقویٰ¹ ـ اینها کفّار حربی حساب نمی‌شوند. آن‌وقت اینها دو صورت دارند: یا در تحت پناه اسلام و در ذمّۀ اسلام‌اند و به دولت اسلام جِزیه و خَراج می‌دهند، اینها می‌شوند: کفّار ذمّی. و اگر نه، در ذمّۀ اسلام نیستند، اینها نه ذمّی هستند و نه حربی؛ نه احکام کفّار حربی بر آنها مترتّب می‌شود و نه احکام کفّار ذمّی.

وظیفۀ امام علیه السلام یا نائب امام در قبال کفّار

اما کفّار حربی، امام [علیه السلام] یا نائب امام باید با آنها جهاد کند. اوّل آنها را اعلام کند به اسلام؛ اگر پذیرفتند که هیچ، [اما] اگر نپذیرفتند بر امام یا نائب امام واجب است که در تحت شرایط و اقتضائات و امکانات با آنها جنگ کند؛ یا آنها کشته بشوند یا اسلام [را] قبول کنند، و شِقّ ثالثی ندارد.

ولیکن آن کفّاری که قائل به خدا هستند و قائل به کتب آسمانی هستند، بر امام و نائب امام واجب است که با آنها جنگ کند؛ یا کشته می‌شوند و یا اسلام می‌آورند و یا جزیه می‌دهند. اینها یک درجه حکمشان از آن صورت کفّار حربی خفیف‌تر است. اگر اسلام آوردند که دیگر دولت اسلام با آنها کاری ندارد؛ نه از خاک آنها چیزی می‌گیرد، نه از اموال آنها چیزی می‌گیرد، نه از آنها اسیر می‌گیرد. فقط اسلام آورده‌اند و لشکر اسلام از جهاد بر می‌گردد. و اگر اینکه آنها حاضر نشدند به اسلام آوردن، باید جزیه بدهند؛ یعنی به دولت اسلام خَراج بدهند.