معرفت ذات پروردگار در کلام امام سجاد (علیه السلام)

امام سجاد می‌فرمایند: من معرفتم به الیک [فقط] به ‌سوی تو نیست. همین [فقط] به‌ سوی تو، به سمت تو، به طرف تو، گرچه آن هم در همین است. به عبارت دیگر حرکت به‌سوی اسماء و صفات؛ حرکت به‌سوی مظاهر تو و اوصاف تو و بهشت تو و آثار تو، آثار اخروی و جنّات تو و نَعَمات تو حرکت به‌سوی آن است.

نماز بخوانید خدا به شما بهشت حورالعین می‌دهد!، به‌به، چه خوب! آن هم چه حورالعینی؟! تعریفش را کردند که سرش در مغرب عالم و پایش در مشرق عالم است؛ آدم باید قطار سوار شود. از یک طرف ـ آن هم با قطار ـ بعد از بیست و چهار ساعت، چند کیلومتر طی بکند، خدا می‌داند؟! چه شمایلی دارد چه شکلی دارد! اینها همه درست است! اگر یک بار نظر بر او بیفتد دیگر انسان از همۀ ما سوی در این دنیا چشم می‌پوشد! اینها همه درست است ولی آخرش چیست؟! آثار است! آثار است. نماز بخوانید تا اینکه به نعمت‌های بهشت برسید، به سیب و گلابی برسید، به کدو و چغندر و آن جا لبو می‌فروشند برسید؛ به غذاها و ﴿أَنۡهَٰرٞ مِّنۡ خَمۡرٖ لَّذَّةٖ لِّلشَّٰرِبِينَ وَأَنۡهَٰرٞ مِّنۡ عَسَلٖ مُّصَفّٗى﴾¹، شیر و خمر و اینها و...، اینها مراتب مختلف دارد. روزه بگیرید برای ‌اینکه [در] آن دنیا به جمال پری‌رویان نائل بشوید مخصوصاً کسانی که در این دنیا حظّشان کم بود و شانسشان کم بود اینها طبعاً نماز را با یک قصد قربتی می‌خوانند دیگر. [با] یک توجه بیشتری نماز را می‌خوانند! اینها همه چیست؟ این همه دَلّ الیه است. دلالت به‌سوی او، به سمت او و آثار او است.

اما تا به حال کسی را دیدید بیاید برای مردم حرف بزند، بگوید: مردم ما یک چیزهای دیگری هم داریم که حورالعین و این حرف‌ها و این چیزها نیست؛ قرب پروردگار و مصاحبت پروردگار و مقام تجرد یک مطالبی است که اصلاً از این حورالعین بالاتر است. [اگر بگوید:] از آن پایین می‌گویند: بابا این حرف‌ها را بگذار برای خودت، همان حورالعین‌اش را به ما بده ما برایمان بس است، آنها را برای خودت نگهدار. چرا؟! چون مردم در این محدودۀ احساسات تفکر می‌کنند. مردم ذهنشان، حواسشان، لذاتشان [در محدوده احساسات است.]