عدم توجیه وسیله به‌واسطۀ هدف

أعوذُ بِاللَه مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم‌

بِسمِ اللَه الرَّحمَنِ الرَّحیم‌

وصلَّى اللَه عَلَى سیدنا و نبینا أبى‌القاسم مُحَمّدٍ

وعلى اهل بیته الطّاهرین و اللعنة عَلَى أعدائِهِم أجمَعینَ‌

عَظُمَ یا سَیدِى أَمَلِى وَ ساءَ عَمَلى فَأعْطِنِى مِن عَفْوِک بِمِقدَارِ أَمَلِى وَ لا تُؤاخِذْنِى بِأَسْوَءِ عَمَلِى؛ فَإنَّ کرَمَک یجِلّ عَنْ مُجازاتِ الْمُذنِبین وَ حِلْمَک یکبُرُ عَنْ مُکافاتِ المُقَصِّرین.¹

بزرگ است ای مولای من آرزوی من، و ناپسند و بد است عمل من، پس از مقدار عفو خودت به میزان آرزوی من به من عطا کن، و مرا به آن کار ناپسندم مؤاخذه نکن زیرا که کرم تو أجلّ است از مجازات گنه‌کاران و حلم و بردباری تو بزرگ‌تر است از مکافات افرادی که تقصیر و کوتاهی می‌کنند.

در جلسات گذشته خدمت دوستان عرض شد که این دو مسئله با هم جور در نمی‌آید: یکی مسئله آرزو و مقصد بسیار بسیار متعالی که عبارت است از ورود در حرم قدس الهی، و اندکاک تامّ و اتمّ در ذات لایتناهی و از دست دادن همه شوائب بشریت و عالم خلق و أنانیت و خودمحوری و صفات ناپسند، و محو و فانی شدن در ذات پروردگار که این بزرگ‌ترین آرزویی است که یک انسان می‌تواند در سر بپروراند. خب این یک قسمت از مسئله.

و امّا آن راهی که برای رسیدن به این آرزو تعیین و مشخص شده است، عبارت است از خلوص نیت و اخلاص در عمل و صفای باطن و عدم شائبه استقلال در عمل و تصرّفات؛ این مسئله طبعا در انسان منتفی است، زیرا انسان بشر است و بشر هم جایزالخطاست و کاری که انجام می‌دهد آن کار ممکن است کار ثواب باشد و ممکن است کار خطا باشد و هیچ‌گاه کار خطا انسان را به غایت و به مقصد صواب نمی‌رساند.

این کسانی که می‌گویند غایت و مقصد و هدف، مقدّمه و وسیله را توجیه می‌کند، درست کلام متناقضی را مطرح می‌کنند. اگر مقصد، مقصدِ زشت باشد، خب مقدمه آن هم مقدمه زشت خواهد بود و اگر مقصد، مقصدِ صلاح باشد دیگر چگونه ممکن است که مقدمه آن، مقدمه خلاف باشد و وسیله آن وسیله ناصواب باشد؟ و این است فرق بین حکومت الهی و حکومت ولایی امام معصوم علیه السلام با سایر حکومت‌هایی که در دنیا مشاهده می‌کنیم.