رؤیت هلال و کیفیت ثابت شدن آن

مرحوم‌علامه‌حلّی در اینجا یک مطلبی دارد که قابل تأمل است، ایشان می‌فرماید که: این نیست که در وهله اوّل، کعبه قبله برای همه باشد، بلکه ما از ابتدا دو قبله داریم، برای کسانی که در مسجدالحرام و خیابان‌ها و منازل نزدیک آن هستند، قبله‌شان می‌شود خود کعبه، خود نفس کعبه این قبله است و برای کسانی که دور هستند اصلًا قبله کعبه نیست، جهت کعبه قبله است یعنی همان فضا، همانی که نسبت به آن بایستند، حالا فرض بکنید که چه مصادف با کعبه بشود یا این‌طرف و آن‌طرف بشود، همینقدر به این سمت باشد این می‌شود قبله، خود کعبه دیگر قبله نیست، چرا؟ چون خداوند حکم عبث نمی‌کند که بیاید بگوید ابتدائاً این کعبه مربوط به همه است بعد بیاید بگوید که آنهایی که نمی‌توانند، دسترسی ندارند، که برایشان مشخص بشود [قبله‌] آنها جهت [کعبه باشد!] این حکم حکم عبث است، برای کسانی که دور هستند اصلًا امکان ندارد اینکه خود کعبه را قبله قرار بدهند، لذا از اوّل دو قبله در تشریع جعل شده و شارع این را جعل کرده: یکی خود کعبه برای افرادی که نزدیک هستند و یکی جهت کعبه برای افرادی که دور هستند!

ولی وقتی که ما مشاهده می‌کنیم می‌بینیم مطلب این‌طور نیست، نه، خدا از ابتدا کعبه را قبله قرار داده، منتهی با این بیان برای کسانی که نزدیک هستند خب مشخص است که خود کعبه باید باشد ولی‌ برای افراد دور چون نمی‌توانند خود کعبه را قبله قرار دهند لذا جهت کعبه از خود کعبه کفایت می‌کند، به این نحو، نه به آن نحوی که علامه حلّی فرموده.

بنابراین اگر در این زمان البتّه در این زمان هم هست، یک وسائلی هست اگر در این زمان مثلًا در قم ما یک وسیله‌ای داشتیم، یک دستگاهی داشتیم، فرض کنید یک فرستنده روی کعبه می‌گذاشتند و یک گیرنده هم که در همین‌جا بود دقیق یک خط را می‌کشید به وسط کعبه، می‌شود یا نمی‌شود؟ می‌شود. آن می‌شود قبله ما، دیگر ما نباید به این طرف و آن‌طرف بخوانیم، چرا؟ چون دستگاهش آمد. این فرق می‌کند با مسأله اوّل ماه و این چیزها، این دوتاست. چون در آنجا خود کعبه موضوع برای إتجاه ما بود، ولی چون شارع می‌بیند دست ما کوتاه است ارفاق می‌کند، برای ما تسهیل می‌کند، برای سهولت ما می‌گوید: حالا چون نمی‌توانی، به آن إتجاه کعبه هم می‌توانی نماز بخوانی؛ ولی وقتی دستگاهش را داشتی خب می‌توانی، وقتی دستگاهش را داشتی وظیفه‌ات این است که طبق دستگاه [عمل کنی‌]، اگر دستگاه را نداشتی، می‌توانی [به جهت کعبه نماز بخوانی‌]، حالا این طرف و آن طرف هم شد اشکالی ندارد. این را خواستم خدمت رفقا بگویم تا فرق را بدانند یک وقت اشتباه نشود که مواضع فرق می‌کند. در مسأله رویت هلال شارع رویت را براساس دیدن با چشم قرار داده است، نه براساس تلسکوپ، آن موقع که تلسکوپ نبود، آن موقع که طیاره و ماهواره نبود، آن موقع نمی‌دانم قمرهای مصنوعی و اینها نبودند که بردارند افق را و روز اوّل ماه و کل سال را نقشه‌اش را بدهند دست آدم. الآن نقشه شب اوّل [شوال، شب عید] فطر درآمده، به من هم داده‌اند که آقا این اوّل فطر [شوال‌] است، امشب فلان است! آن موقع که این حرف‌ها نبود. و ما هم به اینها نباید کار داشته باشیم باید برویم خودمان ببینیم یعنی استهلال کنیم اینها ملاک نیست، اینها ملاک نیست، بخواهیم به اینها [تمسک‌] کنیم.