زن و مقام خلیفةاللَهی

خب این مسئله بیانگر این موضوع است که مراتب خلقت از نقطه‌نظر آثار وجودی عالم وجود نقطه نظر اتصاف مخلوقات به صفات حضرت احدیت این متفاوت است و از جمله‌تمام موجودات، انسان متصف به جمیع صفات حضرت احدیت است. این اتصاف ایجاب می‌کند که وجود انسان در واقع همان وجود نازله حضرت احدیت است منتهی حضرت احدیت هم از نقطه‌نظر سعه‌وجودی ذاتی در ذات خود و هم از نقطه‌نظر سعه وجودی اسمائی و صفاتی بی نهایت است. نهایتی ندارد ولی انسان محدود است و هر شخصی در یک محدودیت خاصی از سعه وجودی هست. افرادی که‌الان در این مجلس نشستند دو نفر مانند هم نیستند. از نقطه نظر صفات وجودی دو نفر مانند یکدیگر نیستند. از نقطه نظر استعداد دو نفر مانند یکدیگر نیستند از نقطه نظر ملکات دو شخص مانند یکدیگر نیست. اینها تفاوت دارد. ولی همه افرادی که در این مجلس هستند از نقطه‌نظر صفاتی که لازمه‌ذات پروردگار هست همه دارند. کسی نیست که بگوید من ندارم و همین مسئله موجب شده است که ملائکه نسبت به آدم سجده کنند.

سجده ملائکه سجده به پروردگار است چون به غیر پروردگار سجده نمی‌شود کرد. سجده اختصاص به پروردگار دارد و این سجده‌ای که ملائکه نسبت به آدم کردند نه این که آنها در این مقام. در مقام تواضع بودند که بعضی از مفسرین می‌گویند که منظور از سجده تواضع در مقابل آدم است! مگر خدا زبان نداشته که بگوید فتواضعوا؟ تواضع کنید. گفت فسجدوا، اذ قلنا للملائکة اسجدوا، سجده کنید یعنی همین سجده کنید در آن آیه دیگر دارد که یسجد له ما فی السموات و ما فی الارض، سجده می‌کنند برای پروردگار هر چه که در آسمان و زمین است بعضی می‌گویند منظور از سجده یعنی تواضع. خب معلوم است که این لیوان چطور سجده می‌کند؟ سجده معنا ندارد. می‌گویند منظور تواضع است یا می‌گویند کاغذ چطور سجده می‌کند؟ اینها خیال می‌کنند سجده کردن یعنی سر را روی زمین گذاشتن و روی مُهر گذاشتن، در حالی که سجده عبارت است از مقام تفویض اختیار و اراده به پروردگار و به مبدأ اول و اظهار عبودیت در قبال اراده و مشیت پروردگار، این سجده است. کسی که سجده می‌کند یعنی مناراده‌ای خواستی تعلقی استقلالی در ذات خود و در صفات و اسماءخود ندارم و ذات و اسماء و صفات تو است که بر همه عالم حاکم است و هیچ قدرتی سوای قدرت تو نیست و هیچ اراده‌ای غیر از اراده تو نیست و هیچ نیرویی و توانی غیر از نیرو و توان تو نیست این معنا معنای سجده کردن است.