حقیقت تشریع

لذا می‌بینیم در یک جا این دارو مؤثر واقع می‌شود، در یک جا مؤثر واقع نمی‌شود؛ در یک جا این قضیّه تأثیر می‌کند، در یک جا تأثیر نمی‌کند.

یک جا سبب می‌آورد، می‌گوید: «اگر این کار را انجام، دهی این‌طور می‌شود»، [اما] یک جا همان کار را انجام می‌دهد [ولی] نمی‌شود!

سرکنگبین خودش دفعِ صفرا می‌کند اما در اینجا باید صفرا اضافه کند!

حقیقت معنای تشریع: حسابرسی هر موجودی طبق ادراک او

بنابراین تشریع عبارت است از توقعی که خداوند متعال از هر موجودی دارد براساس داده‌های به آن موجود؛ از حیوان یک توقع دارد، و از انسان توقعش متفاوت است.

در قرآن داریم: ﴿وَإِذَا ٱلۡوُحُوشُ حُشِرَتۡ﴾.⁴ در روایت [هم] داریم: اگر خروسی از دهان مرغی دانه‌ای به‌ناحق بگیرد، در روز قیامت به‌قدری می‌ایستد تا جواب آن یک دانه را بدهد. باید براساس فهم و شعورش حسابرسی شود. نگوییم خروس است [و نمی‌فهمد! بلکه] می‌فهمد؛ منتها فهم او با فهم ما تفاوت می‌کند و این [تفاوت] اشکال ندارد.

ادراک تمام موجودات از ولایت امام معصوم

عجیب است که تمام موجودات، ولایت امام علیه السّلام را می‌دانند. آن [حیوان] در صفیرش می‌گوید: «اللَهمّ العَن مُبغِضی آل ِمُحَمَّد» اما ما مردم [نمی‌دانیم!] وقتی که خدا چشممان را ببندد همین‌طور است دیگر! ﴿خَتَمَ ٱللَهُ عَلَىٰ قُلُوبِهِمۡ وَعَلَىٰ سَمۡعِهِمۡ وَعَلَىٰٓ أَبۡصٰرِهِمۡ غِشٰوَةٞ﴾.⁵ وقتی [بر عقل و گوش وچشم] پرده بیفتد، انسان واقعیت را نمی‌بیند و امام خودش را نمی‌شناسد؛ کار به جایی می‌رسد که برای کشتن امامش هم حرکت می‌کند!

روضۀ ورود کاروان حضرت سیدالشهدا علیه السّلام به کربلا

یتقرَّبون إلی الله بدَمِه.⁶ کار به کجا می‌رسد که خون سیدالشهدا را می‌ریزند و به خدا هم تقرب می‌جویند!

وقتی حر بن یزید ریاحی از کوفه حرکت کرد برای ممانعت از حرکت سیدالشهدا علیه السّلام و بستن راه حضرت، هاتفی به گوشش ندا داد: «أبشِر بالجَنَّة؛ بشارت باد تو را به بهشت!» او [با خود] گفت: «چطور است که من دارم برای جنگ با پسر پیغمبر می‌روم [ولی] به من بشارت بهشت می‌دهند؟!»⁷ [در] آن وقت خبر از آینده نداشت که چه قضایایی باید اتفاق بیفتد، چه مسائلی در حال تغییر است. نمی‌دانست که از این رو به آن رو و از این کیفیت به آن کیفیت خواهد شد!