تعبّد، تنها راه رسیدن به واقع و قرب پروردگار

در روز عاشورا عرض کردم¹ که سیدالشهدا علیه السّلام فرمودند: «النّاسُ عَبیدُ الدُّنیا و الدّینُ لَعِقٌ عَلیٰ ألسِنَتِهم یَحوطونَهُ ما دَرَّت مَعایِشُهم فَإذا مُحِّصوا بِالبَلاء قَلَّ الدَّیّانون.»² مردم عبید و بندگان دنیا هستند؛ علم را برای دنیا استفاده می‌کنند؛ یعنی یاد می‌گیرند که از نظر دنیوی از آن استفاده کنند. همۀ افرادی که باعث شکست و ضربه‌هایی شدند که تابه‌حال بر اسلام و امت مسلمین وارد شده است، افراد جاهل که نبوده‌اند؛ چون جاهل نمی‌تواند کار انجام دهد. همه عالِم بودند، با علم جلو آمدند و با علم ضربه زدند! از راهش وارد شدند؛ از راه‌هایی که انسان باید خیلی دقیق باشد تا بفهمد! [ظاهرِ] مطلبْ موجّه، خوب و مستحسن است اما باطن، خیلی خطرناک و از سمِّ اَفاعی³ خطرناک‌تر!

[صرفِ] علم برای انسان نتیجه و نفعی ندارد؛ انسان باید از این علم، ارادۀ خیر و صلاح داشته باشد تا نتیجه دهد.

حکایت عاقبت سوء عالِمِ هم‌بحثِ آیت‌الله سید جمال‌الدین گلپایگانی

یک‌وقت آقا [علامۀ طهرانی] از مرحوم آقا سید جمال‌الدین گلپایگانی رحمة الله‌علیه نقل می‌فرمودند:

وقتی من در نجف بودم، هم‌بحثی داشتم که شخص بسیار فَطِن، زیرک، عالم، درس‌خوانده، فاضل و موجّهی بود. بعد مجتهد و از بزرگان شد؛ بعد آمد از من خداحافظی کرد و گفت: «من دیگر می‌روم به‌سمت موطن خودم در شاهرود.» من دیگر از او خبر نداشتم.

مدت‌ها از این قضیّه گذشت. یک‌وقت در هوای گرم تابستان در اطاق بالای منزلمان نشسته بودم، شنیدم در می‌زنند. بچۀ من آمد و گفت: «آقایی ریش‌تراشیده با کلاه پهلوی قدیم و شاپو⁴ و عصا، آمده با شما کار دارد!» من گفتم: «بگو بیاید بالا او را ببینم.» این شخص به همان غرفه‌ای که من بودم وارد شد. یک‌دفعه من نگاه کردم دیدم عجب آدم عجیبی است! یک آدم ریش‌تراشِ کراواتیِ کلاه‌شاپویی، با عصای [تعلیمی‌] به دست، جلو آمد و گفت: «آقا شما من را نمی‌شناسی؟!» گفتم: «نه، شما را نمی‌شناسم!» نشناختم. گفت: «من فلانی هستم، همان هم‌بحثی شما!» من هم به او گفتم: «قَبَّحَ اللهُ وَجهَک! صورتت سیاه باد! این چه بدبازی‌ای است درآورده‌ای؟!»