اوامر تشریعی و تکوینی الهی

اوامر تشریعی مانند امر پروردگار به ما که نماز بخوانید، روزه بگیرید، حج انجام دهید، صدقه بدهید، امر به معروف و نهی از منکر کنید؛ تمام اینها اوامر تشریعی است. ما نواهی تشریعی [هم] داریم: غیبت نکنید، تهمت نزنید، دزدی نکنید، شرب خمر نکنید، قمار نکنید، مرتکب غنا نشوید و سایر محرمات را ترک کنید.تمام اینها نواهی تشریعی پروردگار است. [وقتی] این اوامر و نواهی می‌آید، ما این اوامر و مصلحت پروردگار را در این اوامر احساس می‌کنیم؛ وقتی انسان به‌واسطۀ کلام پیغمبر یا به غیر واسطۀ کلام او [مثلاً] به‌واسطۀ اِشراب از نفس پیغمبر متوجه شد خداوند نماز را به او تکلیف کرده است، باید انجام دهد.

در فتوحات مکیه دیدم که محیی‌الدّین عربی، آن عارف معروف اسلامی می‌فرمود:

من در مکاشفه‌ای دیدم پیغمبر اکرم در نمازشان قنوت می‌خوانند. (خب اهل‌تسنّن در نماز قنوت ندارند یا حداقل آنجایی که ایشان در آنجا بوده‌اند، قنوت نداشتند.)¹ و همین‌طور دیدم پیغمبر در نماز تکبیراتی را می‌گفتند که اهل‌تسنّن آن تکبیرات را ندارند.² رفتم پیش یکی از علمای معروف آن زمان و گفتم: «آیا [دلیلی] داریم که پیغمبر اکرم وقتی نماز می‌خواندند، قنوت و این تکبیرات را داشته‌اند؟» گفت: «بله، ما در فلان کتاب داریم و چند روایت هم داریم.» من قضیه را برای او نقل کردم و چون این مکاشفۀ من با روایاتی که خود آنها از پیغمبر اکرم راجع به قنوت و تکبیرات نقل کرده‌اند، مطابق در آمد؛ لذا خداوند متعال برای من این‌طور روشن کرد که این نمازی که اهل‌تسنّن الآن می‌خوانند، باطل و برخلاف فرمودۀ پیغمبر اکرم است. و نماز صحیح آن است که در فلان کتاب و فلان کتاب روایاتی طبق آن آورده‌اند.

رسیدن به احکام شرعی فقط اختصاص به کتاب ندارد؛ برای کسانی که خداوند متعال تقدیر فرموده است و ارادۀ هدایت و ارشاد آنها را فرموده است، راه‌های مختلف و گوناگونی برای رسیدن به احکام شرعی و واقعیات وجود دارد و در این زمینه مطالب بسیار و حکایات عدیده‌ای وجود دارد.