اوامر تشریعی و تکوینی الهی

خطابات شرعی که به ما می‌شود خطاباتی هستند که ما احساس می‌کنیم یا می‌شنویم یا الهام می‌شود یا اینکه در کتابی می‌بینیم و برای ما مسلّم می‌شود که در دین چنین خطابی وجود دارد. وقتی این خطاب را احساس کردیم، به‌دنبالش می‌رویم و عمل می‌کنیم؛ این می‌شود اوامر تشریعی. آیا برای ملائکه هم همین‌طور است؟ یعنی فرض کنید ملائک در مکان خودشان مستقر و در موقعیت خودشان قرار دارند [که] یک‌مرتبه احساس می‌کنند خداوند متعال به آنها امر به سجده و رکوع و تسبیح و تحمید می‌کند؟ و آیا ملائکۀ عذاب [و] رحمت با اوامر پروردگار به آن افعالی که برعهدۀ آنها قرار داده شده، حرکت می‌کنند؟ آیا ملائکه همین‌طور هستند و آنها هم مانند ما تشریع دارند؟

وقتی ما می‌شنویم فلان مؤمن در آنجا گرفتاری دارد و امر به قضای حاجت مؤمن [هم آمده] حرکت می‌کنیم. [می‌شنویم که] مریض است و دارو ندارد، باید او را پیش طبیب برد‌. یا قرض دارد، باید قرضش را داد. یا فلان مشکل برایش پیش آمده و انسان باید مشکلش را حل کند. وقتی ما چنین چیزی می‌شنویم، اوامر پروردگار نسبت به ما تعلق می‌گیرد: واجب است قضاء [حاجت] مؤمن [و] رفع گرفتاری از او [و باید] حرکت کنیم. راجع به ما این‌طور است؛ آیا راجع به ملائکه هم همین‌طور است؟ [یعنی] آنها در موقعیت خودشان قرار دارند [و] یک‌مرتبه امر پروردگار می‌آید: «در فلان منطقه باران ببارید؛ [در] فلان منطقه باید سیل بیاید؛ در فلان نقطۀ زمین باید زلزله بیاید؛ فلان قوم را باید دستخوش بَوار و هلاک کنید؛ بر فلان قوم باید رحمت بیاورید.» افعال و اعمالی که اینها انجام می‌دهند، براساس امری است که از ناحیۀ پروردگار به آنها افاضه می‌شود. آیا همین قِسم است یا نحوۀ دیگری است؟

هدایت ظاهری و باطنی بشر توسط انبیا

در آیه‌ای از قرآن داریم:

﴿وَجَعَلۡنَٰهُمۡ أَئِمَّةٗ يَهۡدُونَ بِأَمۡرِنَا وَأَوۡحَيۡنَآ إِلَيۡهِمۡ فِعۡلَ ٱلۡخَيۡرَٰتِ وَإِقَامَ ٱلصَّلَوٰةِ وَإِيتَآءَ ٱلزَّكَوٰةِ وَكَانُواْ لَنَا عَٰبِدِينَ﴾.¹