مرتب سازی:
کیفیت هجرت پیامبر اکرم به مدینه و آثار عشق خدا در سیر الی اللَه
16تفاوت سیر و سلوک إلَی اللَه از طریق ادای وظیفه و تحمّل مشقّت و از طریق محبّت و عشق به خدا
لذا حرکت به کمال و سیر و سلوک بنده بهسوی خدا، به دو طریق انجام میگیرد:
طریق اوّل: طریق أدای وظیفه و تکلیف و مجاهده و مبارزه و ریاضت و تحمّل مشقّت است؛ این طریق، طریقی است که انسان باید تحمّل کند و کارها را انجام بدهد و سختیها را بر خود بخرد و وجود خودش را بهواسطۀ تحمّل این ریاضات، لطیف کند و سبک کند و آن أنانیّت و خودیّت و نفسانیّتی که مانع از رسیدن به کمال و از بین رفتن حجب است، آن را بهواسطۀ اینها از بین ببرد. این یک راه است.
طریق دوّم: راهی است که نه زحمت دارد، نه ریاضت دارد، نه مشقّت دارد و نه اینهمه توسری خوردن و اینهمه زحمت برای خود ایجاد کردن دارد؛ آن راه، راه محبّت است!
اگر یک سالک و یک بنده بهواسطۀ محبّت و عشق به پروردگار و بهواسطۀ تجلّی جذوات خدا در وجود او، به نقطهای برسد که دیگر وجودی از خود نبیند، خواهینخواهی ـ بدون اینکه بخواهد یا نخواهد ـ این راه را طی میکند؛ در آنصورت نه ریاضتی میفهمد و نه مجاهدهای میفهمد و نه زحمتی در خود احساس میکند. این را میگویند: راه عشق و محبّت؛ این میشود میانبُر، این میشود أقصر فاصلۀ بین حرکت انسان و رسیدن به مبدأ. حالا کدام بهتر است؟! لذا مرحوم آقای حدّاد میفرمودند:
از خدا بخواهید به شما عشق بدهد! عشق خوب چیزی است، از خدا بخواهید آن راه را برای شما قرار دهد!
دیگر در آنجا نه زحمتی احساس میکنید و نه مشقّتی احساس میکنید و نه احساس میکنید که دارید راهی میروید؛ هیچ هیچ! بخواهید یا نخواهید، در یک سرازیری و در یک مسیر هموار میافتید که شما را حرکت میدهند و هل میدهند، و هرچه میخواهید ترمز بزنید، ترمز نمیگیرد! میروید و به آنجا میرسید!