مرتب سازی:
معنای معروف و منکر در فرهنگ اسلام و جاهلیت(1)
11در اینجا مسئله مربوط به این بود که ما در قضیّۀ عمل به عرف، خود عرف را در نظر بگیریم، نه خود را جدای از عرف؛ بهعبارت دیگر، از نقطۀ نظر عمل، ملاک ما برای عمل، جامعه و افراد باشد. در اینجا قطعاً این مسئله عرفی نیست، بلکه خلاف عرف است و اسلام تمام همّ و غمّش بر رد و محکوم کردن و کوبیدن این عمل است! این یک مطلب است.
محدودۀ حجّیت عمل معروف و پسندیده نزد وجدان بشری
مطلب دیگر اینکه یکوقت ما خود عمل را فیحدّ نفسه نگاه میکنیم و میبینیم؛ منبابمثال: فرض کنید اگر کسی در دنیا هم وجود نداشته باشد، و تنها من در این دنیا باشم، آیا باید این عمل را انجام بدهم یا ندهم؟ بهعبارت دیگر، مسئله در اینجا به شخص برمیگردد، نه به جامعه؛ و اگر جامعهای هم وجود نداشته باشد، خودِ فرد در اینجا چه لحاظی میتواند بکند و خود شخص چه عملی باید در اینجا انجام بدهد؟
در اینجا مسئله به دو صورت است:
تضادّ پسندیدهبودن إحیاء قبرستانها با ملاک شرع مبنی بر عبرتگرفتن از قبرستانها
صورت اوّل: یکوقت آن عملی که من انجام میدهم و آن را عرف میدانم، خودش فیحدّ نفسه عمل صحیحی است، امّا با ملاکاتی که شارع قرار داده است، در تضاد است؛ منبابمثال: فرض کنید میبینیم که إحیاء قبرستان، گلکاری و کاشتن درخت و سرسبز نمودن قبرستانها خودش فیحدّنفسه یک عمل خیلی خوبی است و در شرع هم وارد شده است، و إحیاء و عمران اراضی یکی از دستورات أکید شرعی است! چقدر ما در شرع دستور داریم:
اراضی را آباد کنید و کشاورزی کنید! کسی که اراضی را آباد کند، به هر درختی که در روی زمین بکارد، خدا به او یک درخت در بهشت میدهد، و خدا به او چقدر ثواب میدهد!1
و ما از این دسته روایات زیاد داریم؛ ولی صحبت در این است که اگر این عمل را در قبرستان انجام بدهیم، آیا این عمل با آن ملاک کلّی که شارع در اختیار ما
- . الکافی، ج 5، ص 260؛ جامع الأخبار، شعیری، ص 105؛ نهج الفصاحة، ص 707.