مرتب سازی:
نحوۀ نگرش اولیا به دنیا و تمایز ایشان با سایر افراد
21السَّلَامُ عَلَیْکَ مِنْ نَاصِرٍ أَعَانَ عَلَی الشَّیْطَان؛ «سلام بر تو ای ماهی که باعث إعانه و غلبه بر شیطان شدی (حضور ما در این ماه باعث شد که بر شیطان غلبه کنیم).»
[وَ صَاحِبٍ] سَهَّلَ سُبُلَ الْإِحْسَان؛ «و راههای سلام را تو تسهیل کردی.»
بعد حضرت میفرمایند:
خدایا، فقط مرا در این ماه متوقف نکن؛ شهور و ایّام را مانند این ماه قرار بده!1
لذا ما باید سعی کنیم آثار این ماه را در خودمان استمرار ببخشیم. آنچه در این ماه مورد نهی قرار گرفته است، ادامه بدهیم. در این ماه خواهی نخواهی کم صحبت میکردیم؛ اینطور نبود؟! فکرمان را به مسائل جانبی کم جولان میدادیم، از مطالب روزمره و مورد ابتلاءِ مردم دوری میگزیدیم، غذا کم میخوردیم، از غیبت و تهمت و اینها آنچنانکه در غیر از این ایّام ممکن بود واقع بشویم در این ماه محدودیت پیدا کردیم، و در وجود خود احساس نوعی تجرّد و تقرّب و بهاء را مییافتیم. این خصوصیّات را باید ادامه بدهیم.
امام صادق علیه السّلام میفرمایند که رسول خدا فرمود: «أُفٍّ لرَجُلٍ لا یَجعل یَومًا لمعاهدةِ نَفْسِه!»2 یا در بعضی روایات، [بهجای «یَومًا»] «فی کلِّ جُمعةٍ»3 است. بسیار زشت و ناپسند است آن مردی که در هفته یک روز [یا] روز جمعه را برای رسیدن و حسابرسی به کارهای خودش قرار ندهد! بنشیند فکر کند، فکر کند که در این هفته چه کرده، چه کارش بد بوده، چه کارش خوب بوده است و برای هفته بعد تصمیم بگیرد.
این مسائلی است که بزرگان نسبت به این مسائل تذکر میدادند. پس بنابراین بهتر است که آثار این ماه را ادامه بدهیم. بعد از این، اینطور نباشد دیگر روزه را فراموش کنیم! بگذاریم آن حالات روزه باقی باشد؛ حداقل هفتهای یک روز روزه را استمرار ببخشیم. اگر نه، همان ماهی سه روز را که گفتهاند، آن ماهی سه روز، روزه را ادامه بدهیم. قرائت قرآن را در سایر ایّام ادامه بدهیم. کم صحبت کردن را عادت خود قرار بدهیم. تفکر صحیح و تخیل را برای خلاصی و رهایی خود و عدم گرفتاری نفسِ ما و تجرّدِ ما بهعنوان یک برنامه برای خود قرار بدهیم. خلاصه، این حال و هوایی را که در ماه مبارک نصیب ما شده است، هرچه بیشتر بتوانیم استمرار ببخشیم و از این میهمان جدید الورود در قلب و نفس، به بهترین نحو بتوانیم پذیرایی کنیم، این آثار بیشتر در نفس تثبیت خواهد شد.
- الصحیفة السجّادیّة، ص ١٩٨.
- الزهد، ص ٧٦:
«عن إبراهیمَ بنِ عُمَرَ، عن أبیعبدِاللَهِ علیه السّلام قال: ”لَیسَ مِنّا مَن لم یُحَاسِبْ نَفْسَهُ فی کلِّ یومٍ فإنْ عَمِلَ خَیراً [حَسَنًا] اسْتَزَادَ اللَه مِنه و حَمِدَ اللَه علیه و إنْ عَمِلَ شَرّاً اسْتَغْفَرَ اللَه مِنه و تَابَ إلیه.“»
معاد شناسی، ج ٢، ص ١٩٤:
«هیچ فردی از ما نیست مگر آنکه هر روز از نفس خود حساب میکشد؛ پس اگر عمل نیکویی بجا آورده بود، از خداوند میخواهد که او را توفیق به زیادتی دهد؛ و اگر عمل بدی بجا آورده بود، استغفار میکند و بهسوی خداوند توبه مینماید.» - الکافی، ج ١، ص ٤٠:
«عن یونُسَ، عَمَّنْ ذَکرهُ، عن أَبِیعَبْدِاللَهِ علیه السّلام قال: ”قال رسولُاللَه صلّی اللَه علیه و آله و سلّم: أُفٍّ لِرَجُلٍ لا یُفَرِّغُ نَفْسَهُ فی کلِّ جُمُعَةٍ لِأَمْرِ دینِهِ فیَتَعاهَدُهُ و یَسْأَلُ عَن دینِه.“»
عنوان بصری، ج ٢، ص ٦٧:
«اُفّ و دورباش از رحمت خدا بر آن کسی که نفسش را در هر هفته برای رسیدگی به امر دینش فارغ و آزاد نگذارد که در آن، ساعتی با فراغت قلب بنشیند و دربارۀ نفس و احوال و وضعیت خودش فکر کند که در چه مرتبهای قرار دارد و از مسائل دینی خویش سؤال نماید.»