نقد و بررسی قول عامه در عدالت مطلق صحابه
15عدم قبول کلام بدون دلیل در جامعۀ فعلی
حالا مسئله اینجاست که میدانید دیگر امروزه بحثها، بحثهای تحقیقی و عمیق است؛ یعنی مثلاً بنده بیایم در مشهد بنشینم و به عنوان اینکه اسمم سیّد محمّدحسین حسینی طهرانی است، بخواهم دفاع از شیعه کنم و به عنوان اینکه این یک مذهبی است که برای پدر و جدّ ما و... است، بیایم یک مطالبی بنویسم، این حرف در دنیا دیگر خریدار ندارد! کسی بخواهد از مذهب خودش به عنوان شخصیّت و نظریۀ خصوصیاش طرفداری کند، این حرف خریدار ندارد و از هر عبارتِ این شخص، هزارتا اشکال بیرون میآورند؛ نهاینکه خود شیعه یا سنّی اشکال بیرون میآورد، [بلکه] آن مسیحی و یهودی [اشکال] بیرون میآورد؛ و افرادی هستند که در مذهب ما بیش از خودمان وارد هستند!
ابوریّه در همین کتابش یک جملۀ خیلی خوبی دارد، میگوید:
بعضی از همین آخوندها و محدّثین و حشویّه و اخباریهای سنّیها که خیلی ما را اذیت میکنند و چه میکنند و... ، گمان نکنند که من با این عباراتی که در اینجا آوردهام میخواهم به آن خارجیها و مستشرقین معنایی یاد بدهم و آنها را به این معنا وارد کنم؛ نه آقا! آنها جلوترند، آنها رسیدهاند، تمام کتابهای ما را زودتر از ما دقّت کردهاند و دارند ایرادهایش را میگیرند؛ بلکه من میخواهم خودم را نسبت به آنها ارائه بدهم که: ما هم دنبال کلام شما هستیم و آنچه را که شما هم پی بردهاید ما هم یکقدری پیبردهایم!1
موشکافی نمودن مطالب توسّط محقّقین جامعۀ امروز
یک دائرة المعارف الإسلامیّه نوشته شده، تمام این را هم فرنگیها نوشتهاند و تحقیقاتی که دربارۀ اسلام کرده است، شاید به آن جامعیّت و به آن متانت و حق، دائرةالمعارفی در میان خود ما نوشته نشده باشد!2
حالا بنده اینجا بیایم از امام جعفر صادق به عنوان اینکه امام من است [مطلبی را نقل کنم]، هزار نفر میآیند تمام اینها را موشِکافی میکنند و یک یک این کتابها را مطالعه میکنند، به زبان اردو و به زبان سانسکریت3 و به زبان سارتها4 و به زبان... ، و درمیآورند که یک جملۀ این حرف سندی ندارد. اگر کتابی که مطلبی در آن نقل میشود چنین شد، اصل کتاب از اعتبار میافتد!
- أضواء علی السنة المحمّدیّة، تعلیقه ٣، ص ١١٩.
- قابل ذکر است که منظور معظّم له، دائرة المعارفی به نام دانشنامۀ اسلام یا EL میباشد که کار نگارش آن از سال ١٩٠٦ میلادی زیر نظر مارتین تئودور هوتسما (Martijn Theodoor Houtsma) به زبان انگلیس آغاز شده، و حاصل زحمت عدّهای از خاورشناسان اروپایی در زمینه اسلام است. البتّه اخیراً دائرة المعارف بزرگ اسلامی زیر نظر سیّد محمّد کاظم موسوی بجنوردی به سه زبان فارسی، عربی، انگلیسی تدوین شده و به نشر رسیده است. (محقّق)
- لغتنامه دهخدا:
«سانسکریت: (اِخ) رجوع به سنسکریت شود... .
سنسکریت: [سَ کِ] (اِخ) زبان علمی قدیم و مقدّس هندوان؛ و آن یکی از زبانهای مهمّ هند و ایرانی از شعب هندو اروپایی است.» - سارت: به تاجیکهای خوارزم گویند؛ یا در زمان تیموریان، به تاجیک میگفتهاند؛ یا آمیزهای از ترک و تاجیک را گویند؛ و یا تاجیکهای نواحی کوهستانی غرچه یا غرچهگان را گویند. (محقّق)

