پرسش و پاسخ راجع به اسرار و احکام حج

سؤال:... من این‌طور برداشت کردم که در کعبه دعای جوشن کبیر و امثال آن خوانده شود و زیارت جامعۀ کبیره و اینها برای مدینه باشد.

جواب: بله، آن ادعیۀ در مکّه، ادعیۀ توحیدی است. در موقع طواف الله اکبر و لا إلٰه الاّ الله زیاد بگویید و خب در مکّه زیارت جامعه و اینها نیست، این مربوط به مدینه است. اما در خصوص مکّه، یک ادعیه‌ای نسبت به کارهایی که انجام می‌دهید هست که مرحوم فیض دارد¹ و در کتب ادعیه‌ای هم که به حجّاج می‌دهند این مسئله نوشته شده است؛² در موقع صفا و مروه و در موقع خود طواف کردن، بعد از اینکه آن ادعیه را انسان گفت، ذکرش لا إلٰه الاّ الله و الله اکبر باشد و همین‌طور حدّاقل ختم یک قرآن در خصوص مکّه و به‌خصوص در مسجد‌الحرام خیلی وارد شده است.³

سؤال: ببخشید، فرمودید که در طواف به‌جای آن ادعیه‌ای که مقرّر کرده‌اند لا إلٰه الاّ الله و الله اکبر بگوییم؟

جواب: نه، آن را که خواندید، تتمّۀ وقت را به لا إلٰه الاّ الله و الله اکبر [بگذرانید!] آن [ادعیه] فقط برای یک مرتبه است، برای طواف عمره و طواف حج است. اما در طواف‌های مستحبی و همین‌طور [طواف‌هایی که] اضافه انجام می‌دهید، بعد از اینکه آن دعا را در طواف خواندید ـ چون در هر شوطی یک دعای خاص دارد ـ بقیّۀ آن را لا إلٰه الاّ الله و الله اکبر بگویید. و در شوط دوّم هم همین‌طور.

مقدار فاصله از کعبه در هنگام طواف

سؤال: فاصله گرفتن از خانۀ خدا در طواف تا چقدر [صحیح است؟]

جواب:... اگر ازدحام به‌نحوی بود که طواف مشکل بود، می‌توانید حتی فاصله هم بگیرید و به هر مقداری هم که فاصله گرفتید اشکالی ندارد.

سؤال: در آن طبقات بعدی هم می‌شود؟

جواب: آن هم اشکال ندارد، درصورتی‌که در این طبقات پایین نشود در آن طبقات اشکالی ندارد؛ ولی می‌شود، این‌طور نیست که نشود.⁴

استلام و بوسیدن حجرالأسود

سؤال: این تأکیدی که شده انسان حجرالأسود را لمس کند، اگر موجب اذیّت و آزار مردم شود [چه حکمی دارد؟]