تنظیم امور بر اساس مبانی اولیای الهی؛ معیار سلوک حقیقی در اسلام

مدّعی دروغین و مدّعی راستین در مقام عمل شناخته می‌شوند

[اما] همین‌که به مقام عمل می‌رسد، یکدفعه می‌بینیم دو خط شد؛ آن [معاویه] می‌آید با علی می‌جنگد [و] اوّلین کاری که می‌کند نهر صفین را می‌بندد که لشکریان علی از تشنگی به ستوه بیایند [و] تسلیم شوند! ببینید [این] شد نشانه! آن امیرالمؤمنین می‌آید دستور می‌دهد می‌گوید: «بروید کنار! بگذارید آب بخورند!» تمام شد. تمام شد دیگر. شما نیاز به هیچ چیزی ندارید؛ این [رفتار معاویه] یک کار، این [رفتار علی] یک کار. این حقه بازی، این صدق. [علی می‌گوید] ما نامرد نیستیم که آب را ببندیم اسب‌ها و حیوانات زبان بسته در تشنگی قرار بگیرند. ما نامرد نیستیم؛ مسیر ما مسیر مردانگی است؛ مسیر ما مسیر آزادی و حرّیت است، با نامردی به مقصود نمی‌رسیم. 

هدف وسیله را توجیه نمی‌کند

اگر با نامردی به مقصودی رسیدیم، ولو آن مقصود مقصود صالحی است، آن مقصود ناصالح می‌شود؛ چون مسیر [با] خیانت طی شده، مسیر با نامردی طی شده. همۀ بزرگان دارند این را می‌گویند که: «راهت را راه نامردی قرار نده.» توجه کردید؟ نگو: «هدف وسیله را توجیه می‌کند!» هدف هیچ وقت وسیله را توجیه نمی‌کند. آن هدفی که بخواهد با وسیلۀ خلاف محقّق بشود، خود آن هدف هم می‌شود چه؟ خلاف! آن هدف دیگر از قداست خودش می‌افتد. هدف یعنی چه؟ یعنی اینکه انسان راست بگوید؛ تو داری دروغ می‌گویی! هدف یعنی چی؟ یعنی انسان امانت داشته باشد؛ تو داری خیانت می‌کنی! 

امام سجّاد علیه‌السلام می‌فرماید: «اگر شخص قاتل، خنجری که با او سر پدر من را با آن بریدند، به نزد من امانت بگذارد، فردا آن را پس می‌دهم.» این می‌شود مکتب ما؛ مکتب ما این را می‌گوید، دورغ نباید بگویی. اگر من این راست را بگویم، از هدفم عقب می‌مانم! بمان! بمان! این چه هدفی است که باید با دروغ محقّق بشود؟ 

نحوۀ عملکرد امیرالمؤمنین علیه‌السلام در جنگ صفّین