شرط تأثیر ذکر و آداب قرائت دعا و مناجات

علت برتری انبیا و ائمه و اولیا بر مردم، صرفاً در دیدگاه توحیدی

تمام اشکال ما این است که همه را می‌زنیم به این‌طرف! خب بزن به آن‌طرف. امیرالمؤمنین می‌گوید: «بزن به آن طرف.¹ از اینکه تو اینها را به من نسبت می‌دهی خوشحال نمی‌شوم، خیلی هم بدم می‌آید! اصلاً می‌خواهم ریختت را هم نبینم، نگاهت هم نکنم! ولی اگر بزنی به آن‌طرف [و به خدا نسبت بدهی]، بغلت می‌کنم، می‌بوسمت، ماچت می‌کنم [و می‌گویم]: بیا بنشین بغل خودم!»

برعکس آنچه که ما الآن هستیم! اگر یکی از ما تعریف کند [می‌گوییم]: «به‌به! فدایت شوم! بیا اینجا، اگر نماز نمی‌خواهی بخوانی نخوان، اگر روزه نمی‌خواهی بگیری نگیر، هر کاری می‌خواهی بکن، ولی فدای ما بشو و این یکی را فراموش نکن!» اهل معرفت عکس این عمل می‌کنند؛ می‌گویند: «سر ما کلاه نمی‌رود، آب هم از زیرمان رد نمی‌شود! ما می‌خواهیم تمام وجود و خصوصیّات و تصرّفاتمان را در آنجا قرار بدهیم. هرکه آمد و به آنجا نزدیک‌تر بود، به ما نزدیک‌تر است. و هرکه بیاید و بخواهد از ما تعریف کند، تعریف در پاچۀ ما نمی‌رود! بیخود تعریف ما را نکنید و خودتان را هم خسته نکنید!» لذا مردم خیلی با آنها ارتباط ندارند! آبی از تنور آنها برای اینها گرم نمی‌شود! [این سبب می‌شود که از اطراف اولیاء‌ الهی] بروند، بیایند [اطرافِ] اینهایی که از تعریف خوششان می‌آید و خوش‌خوشانشان می‌شود، بد نیست برایشان!

حضرت یونس آمد دید عجب! تمام این افراد همه مسلمان و مؤمن [شده‌اند] و تمام شد. خدا گفت: آن ذکرهایی را که در شکم ماهی گفتی حالا اثرش را بیا ببین! حالا دیدی کار به‌دست تو نبود؟! آن [چیزی] که تو خیال می‌کردی باعث شده تا اینها حرف تو را قبول نکنند چه بوده؟ اگر خود آنها بودند، خب نگاه کن پس الآن خود اینها چطور آمده‌اند و مسلمان شده‌اند؟ پس آن تصوّر تو که همۀ علّت و سبب، اینها بوده‌اند، آن تصوّر تو غلط بوده و بلکه باید از اول به ما نگاه می‌کردی! اگر از اول به ما نگاه می‌کردی، شاید کار هم به اینجا نمی‌رسید و دیگر نیاز به صاعقه و به هم ریختن آسمان و اینها هم نمی‌شد. چون وقتی نفْس عوض بشود، آن نفْس در کل اجتماع تأثیر می‌گذارد و همه را تغییر می‌دهد و همه را عوض می‌کند.