شرط تأثیر ذکر و آداب قرائت دعا و مناجات

حقیقت معنای صلوات

به‌طور کلی صلوات یعنی درود. درود از ناحیۀ پروردگار به معنای نزول رحمت است. نزول رحمت نزول علم است؛ انسان نسبت به حقایق عالم هستی اطّلاع پیدا کند. وقتی می‌گوییم: «خدایا صلواتت را بر پیغمبر بفرست»، یعنی آن را در مراتب اسماء و صفات لا یتناهیِ خودت همین‌طور به سیروسلوک ادامه بده و به همین کیفیّت جلو ببر. لذا حضرت می‌فرماید: «رَبِّ زِدْنی فیکَ تَحَیُّراً؛¹ خدایا تحیّر من را بیشتر کن!» حرکت در اسماء و صفات را «نزول درود و برکات از ناحیۀ خدا بر بنده» می‌گویند. و این هم در هر شخصی منطبق با سعۀ وجودی خود اوست؛ برای ما همین‌طور است. و برای پیغمبر منطبق با سعۀ وجودی خود پیغمبر است در آنجا. و از اینجا ما متوجّه می‌شویم کسی که صلوات می‌فرستد، او به تناسب سیر وجودی خودش از آن رحمت و برکتی که برای نفس پیغمبر آمده و سیر او را در مقام اسماء و صفات به جلو برده و دائماً بیشتر کرده، از آن به خود این شخصِ مُصلِّی هم بر طبق میزان و ظرفیّتی که دارد خواهد رسید.

همین‌که شما صلوات می‌فرستید و می‌بینید حالتان عوض شد و یک نشاطی پیدا کردید، یعنی وصل شُدید! این معنا معنای وصل شدن است. اگر این زیادتر بشود، آن ادراک بیشتر می‌شود، [هرچه] آن بیشتر بشود، دائماً ادراک نسبت به تقرّب و تجرّد بیشتر می‌شود.

حقیقت معنای لعن

راجع به لعن هم همین است. لعن به معنای دورباش و دورشدن از رحمت خداست نسبت به کسی که عناد دارد. یعنی «خدایا! هم آنها را دور کن و هم به‌واسطۀ دور کردن آنها، ما را هم از آن حیطه و فضای آنها دور نگه دار.» معنای لعن فقط به آنها برنمی‌گردد؛ یعنی «خدایا! آن کسانی که در مقابل تو و در مقابل پیغمبر و آل او و در مقابل حق می‌ایستند، اینها را از رحمت خودت دور نگه دار، که به‌واسطۀ دور نگه داشتن تو، ما هم دور نگه داشته بشویم و آنها به طرف ما نیایند، آثارشان به ما نرسد، توجّه به ما نکنند، میل به ما پیدا نکنند.» این معنا معنای لعن و دورشدن است، که انسان خودش را از نزدیک‌شدن به فضایی که معاندین و مخالفین هستند دور نگه دارد.