نقش عرفان در فهم دین و اهمیت یادداشت‌برداری برای اهل علم

آخر کدام روایت به تو این اجازه را می‌دهد؟! کدام اصل به تو این مجوّز را می‌دهد که [وقتی] آن مکلّفِ بدبختِ فلک‌زده ـ  که [آخر] چه گناهی کرده که آمده مقلّد تو شده ـ استطاعت حج پیدا کند، [تو به او بگویی: «گرچه استطاعت پیدا کرده‌ای،] منتها [می‌توانی] اولِ اَشهُرِ حج پول را به زید و بکر و خالد ببخشید! بروید صفا کنید!» بعد هم یاد بگیرد که «[از] من اسقاط یا سقوط (!) استطاعت شده! بنابراین بنشینیم [و لازم نیست به حج برویم]!»

شناخت ضعیفِ از دین، باعث ورود افراد نااهل به عرصۀ فتوا و صدور فتاوای ناصحیح است

آن کسی که این فتوا را می‌دهد، واقعاً چه برداشتی از دین و اسلام دارد؟! اینها چیز‌هایی است که تن آدم را به لرزه می‌اندازد! ما به کجا می‌رویم؟! واقعاً ﴿فأينَ تَذهبون﴾؟! مثل اینکه در این دنیا هیچ‌چیز راحت‌تر از فتوا دادن نیست! هیچ‌چیز سهل‌تر از دین و هیچ مظلومی ‌مظلوم‌تر از امام زمان در این دنیا وجود ندارد که بخواهند صاف همین‌طور علیٰ خِلافِ ما أنزَلَ الله فتوا بدهند! و بعد هم نسبت به مسائل دیگر و مسائل اجتماعی، همین‌طوری خیلی راحت می‌نشینیم و بر متّکا تکیه می‌دهیم و زیرمان هم یک تشک می‌اندازیم که نرم باشد و اگر خدای نکرده، نعوذ بالله، نستجیر بالله (!) یک‌وقت یک‌قدری زانوها آرتروزی هم گرفته است، این مدت اَلَمِ کمتری احساس شود! بعد هم می‌گوییم بروید فلان کنید! بروید فلان کنید! به‌به! خیلی راحت و عالی و خوب! می‌گوییم: «بزرگوار! شما که این مطالب را می‌فرمایید، بسم‌الله، خودتان هم مطابق با این عمل بفرمایید!» [می‌گوید:] «بنده؟! نه‌خیر آقا! ما باید بنشینیم روی تشک! ما باید بمانیم تا مبانی حفظ شود! [اگر] ما برویم، چه کسی می‌خواهد [مبانی را حفظ کند]؟ اگر [ما برویم،] یک‌وقتی ثلمه‌ای پیدا می‌شود که لایَسُدُّها شَیء! إذا ماتَ العالِمُ الفَقیه، ثَلُمَ فِی الإسلامِ ثُلمَةً لایَسُدُّها شَیء!»¹ لذا ما باید باشیم! بقیّه [انجام بدهند]! خدا هرکسی را برای کاری ساخته دیگر! ﴿وَالسّابِقونَ الْأوَّلونَ مِنَ الْمُهاجِرين ﴾². ﴿ساعَةِ الْعُسرَة﴾³ برای بقیّه، و بقیّه هم مال ما! بله! اینها چیز‌هایی است که بالأخره کم‌کم روشن شده و بیشتر هم روشن خواهد شد! آن دوگانگی‌ها بیشتر بَرمَلا خواهد شد و آن دوگونه بودن‌ها دیگر شفاف‌تر خواهد شد!