منشأ ادراکات و صور ذهنی در انسان

ارتباط قلب با مبدأ، شرط اساسی درک مبانی عقلی، فلسفی و عرفانی است

علی‌کل‌حال، این قضیه‌ای است که بسیار بسیار مهم است. یعنی ما نسبت به تلقّی مبانی عقلانی و فلسفی و عرفان نظری، ارتباط بین قلب و مبدأِ این مبانی را شرط اصلی برای تلقّی می‌دانیم و [البته] کسانی [هستند] که به‌دنبال این مطالب هستند ولی دستشان از [حقیقتِ] اینها کوتاه است [و] صرفاً یک نقوشی را در ذهن دارند، بدون اینکه این نقوش از مرتبۀ تصویر پا فراتر بگذارد و در قلب بنشیند و آن حقایق در قلب و در ضمیر متمکّن بشود، هیچ کاری انجام نمی‌دهند؛ بودند افرادی که اهل درس و بحث بودند و این مطالب را هم سالیانِ سال مباحثه می‌کردند، با این مطالب سرگرم بودند و بعد ما می‌بینیم که از جایی دیگر سر درمی‌آوردند و به مطالب دیگری می‌پردازند و خلاصه آنچه عمل و کلام و تصرّفات آنها نشان می‌دهد، با آنچه در قلب و ذهن آنها می‌گذرد در تنافیِ تام قرار دارد! خیلی‌ بودند و الآن هم هستند و این مسئله یک مسئلۀ رایج و دارجی است.

آمادگی قلب، شرط اصلی استناره و استفاضه از حقایق است

این یک مسئلۀ واقعی است که برای اِستناره و استفاضۀ این مطالب، قلب باید آمادگی داشته باشد و اِلاّ اِناره و افاضه از آن‌طرف [و از سوی پروردگار] تام است، ولی اگر از طرفِ قابل، آن استعدادِ قبول نباشد، آن فاعل نمی‌تواند در اِناره و ارائۀ مسئله تأثیرگذار باشد.

این قضیه شوخی هم برنمی‌دارد و امتحانش هم مجانی است و هرکسی می‌تواند این مسئله را در وجود خود بیازماید؛ می‌تواند نسبت به کیفیتِ راهش و مراقبه‌اش و ارتباطش با مسائل خارجی و تصورات ذهنی، یقین پیدا کند و تصدیق کند؛ این مسئله‌ای نیست که ادّعایی و اعتباری باشد و بخواهیم از پیش خود بگوییم؛ [بلکه] بزرگان این مطالب را تأکید کرده‌اند. حتی بزرگانِ مشّاء نیز تا حدودی به این مسائل بالأخره رسیدند؛ نه فقط حکمای اشراق مانند افلاطون، شیخ اشراق و امثال‌ذلک، بلکه خودِ آن بزرگانی که اینها مایۀ ربطیِ آنها به‌اندازۀ آنها نبود؛ ولی می‌توانیم بگوییم از این نقطه‌نظر نسبت به این مسئله اعتراف داشتند و کم‌و‌بیش متوجهِ این قضیه شده بودند که «یک خبری هست؛ یک قضیه‌ای در اینجا وجود دارد که مافوقِ آن مرکّب و دوات و کلماتی است که بر این صفحات نقش بسته و در کتب تدوین شده است. این مطلب، مطلب بسیار مهمی ‌است.