منشأ ادراکات و صور ذهنی در انسان

صرفِ مهارت در بیان احکام، دلیل بر ایمان و صدق گوینده نیست

خب اگر این آقا که یهودی است، آمد و برای ما [مطالب را بیان کرد،] ما از کجا بفهمیم که این فقط یک نوار است؟ [فرض کنید از او می‌پرسیم:] در فلان قضیّه حکم شما چیست؟ [می‌گوید:] «حکم این است؛ دلیل و منبع و مرجع و مستندش هم این است»؛ یک فتوای خیلی خوب، شسته‌رُفته، بسیار تَروتمیز در اختیار انسان قرار می‌دهد و انسان او را اعلم می‌داند و از او تقلید می‌کند؛ در حالتی ‌که خودش به یک کلمه از این مطالبی که می‌گوید ایمان ندارد، اعتقاد ندارد و همۀ این مطالب را برای فریب گفته! از کجا ما بفهمیم که آن شخصی که در مقابل ما قرار دارد این‌طور نیست؟! از کجا بفهمیم؟

حقیقت دینداری در عمل انسان آشکار می‌شود، نه در ادعا و گفتار

اینها چیز‌هایی است که نیاز به یک دیدگاه‌ها و دیدهای دیگری دارد! با این مسائل [عادی] فهمیده نمی‌شود؛ با این مطالب اینها روشن نمی‌شود.

بنده بوده‌ام در جا‌هایی که اینها به این وضع و به این کیفیت [و دارای باطنی مطابق با ظاهر] نبوده‌اند. من در یک مجلسی بودم که در آن، شخصی [که] خود از ائمه جماعات طهران [بود] صحبت می‌کرد. بسیار هم فرد معروف و مشهوری بود. (الآن فوت کرده؛ این قضیه مربوط به خیلی وقت پیش است.) می‌گفت:

من با یکی از افراد و فامیل [به] سفر زیارتی عتبات رفته بودم. در آن سفر زیارتی [جمعیت] خیلی شلوغ بود. نزدیکی‌های صبح که شد، بلند شدیم در همان حرم در کربلا نمازمان را خواندیم و من به شدّت متوحّش شدم که «الآن نماز والده چه می‌شود؟!» (والده‌اش هم پیرزنی بود.) چون می‌دانم که ایشان بالأخره خوابش می‌برد و نمی‌تواند [نمازش را بخواند] و من هم نمی‌توانم بروم در [قسمت] زن‌ها مادرم را صدا کنم، او را برای وضو ببرم و [به حرم] بیاورم. همین‌طور در نگرانیِ شدیدی من به سر بردم، تا آفتاب زد و من همین‌طور خیلی عجیب نگران بودم!